Cumartesi sabahı kahvenizi yudumlarken toplumsal medyada bir görüntü görüyorsunuz: Çok sevdiğiniz, fikirlerine paha verdiğiniz ya da tam bilakis her adımını eleştirdiğiniz o ünlü siyasetçi, ağza alınmayacak laflar ediyor. Birinci refleksiniz ne olurdu? Öfkelenmek? Çabucak ‘Retweet’ butonuna basıp altına döşenmek? Durun. Muhtemelen az evvel, tarihin en kusursuz manipülasyon mühendisliklerinden birinin ağına düştünüz.
Maalesef palavranın, çarpıtmanın ve dezenformasyonun göbeğinde yaşadığımız, tabiri caizse manipülasyonla nefes aldığımız bir çağın içerisindeyiz. Lakin teknoloji geliştikçe, palavra söylemenin biçimi ve iknanın mühendisliği de korkutucu bir süratle şekil değiştiriyor. Avrupa Birliği Türkiye Delegasyonu’nun finansmanıyla CNN TÜRK ekranlarında ekrana gelen Doğruluk Elçileri programında sunucu Nezih Orhon ve doğrulama platformu Doğrulan’ın kurucusu Yunus Çağlar’ın masaya yatırdığı gerçek tam olarak buydu: Yapay zeka artık yalnızca yeni içerikler üretmekle kalmıyor; var olan gerçekliği büküyor, kırıyor ve algılarımızı baştan tasarlıyor.
Gerçeği Sahtesinden Ayırmanın El Kitabı: Algoritmaya Karşı Editöryel Zeka
Peki, önümüze düşen bir görselin ya da görüntünün yapay zeka eseri olup olmadığını nasıl anlayacağız? Uzmanlar bu süreci mekanik bir inceleme prosedürüne tabi tutmamız gerektiğini söylüyor. Birinci savunma çizgimiz, teknolojik araçlar değil; kendi editöryel zekamız ve eleştirel düşünme marifetimiz olmak zorunda. Gördüğümüz içeriğin doğal hayat akışına uygunluğunu denetledikten sonra kuşkumuz sürüyorsa ayrıntı avcılığına (parmak yapıları, art plan kaymaları, yazıların birbirine girmesi) odaklanmalıyız.
VAKA 1: UÇAKTAKİ KANGURUSosyal medyada elinde biletle uçağa binmeye çalışan bir kanguru görseli süratle yayıldı. Eleştirel düşünme ve aksine görsel arama atağıyla manzaranın dijital bir AI sanatkarı tarafından üretildiği, bilet üzerindeki yazıların kaymasından da teknik teyit sağlanarak anlaşıldı.
VAKA 2: AYDER YAYLASI’NIN ‘KEDI ÇIÇEĞI’Ayder Yaylası’nda keşfedildiği sav edilen kedi biçimindeki çiçek görseli, yapay zeka tespit araçlarına yüklendiğinde acı gerçek ortaya çıktı: Görsel %99.7 oranında yapay zeka üretimiydi.
Büyük Tehlike Haber Odalarında ve Toplumsal Medya Devlerinde
Yunus Çağlar’ın da altını çizdiği üzere, bu silah makûs niyetli ellerde düzmece patlama dumanları üretmeye ya da politik krizler yaratmaya kadar varabiliyor. En büyük risk ise haber merkezlerinin sürat yarışına kurban gitmesi ve bu içerikleri doğrulamadan kurumsallaştırmasıdır. Toplumsal medya devlerinin (Big Tech) algoritmaları da sansasyonu beslediği için düzmece içerikler bir çığ üzere büyüyebilmektedir.
Paylaşmadan Evvel 10 Saniye Durun: Dijital Vatandaşlık Sorumluluğu
-
Şüphe Kasınızı Çalıştırın: Gördüğünüz şey sizde çok bir his uyandırıyorsa manipülasyon olma ihtimali yüksektir.
-
Tersine Görsel Arama Yapın: Şüphelendiğiniz görselleri arama motorlarında taratarak orjinal kaynağa ulaşın.
-
Tespit Araçlarından Yararlanın: Fiyatsız yapay zeka içerik dedektörlerini kullanmayı alışkanlık haline getirin.
-
Hemen Paylaşmayın: Denetimli hareket, bu çağın en büyük panzehiridir.
Gözlerimizin gördüğünün bile yetmediği bu yeni dünyada en büyük gücümüz, kuşku duyma ve denetim etme irademizdir. Çabucak doğrulama yapmadan paylaşmıyoruz; zira dijital hijyen, evvel bizim parmaklarımızın ucunda başlıyor.
* Bu yazı, Avrupa Birliği Türkiye Delegasyonu’nun finansmanıyla CNN TÜRK ekranlarında yayınlanan Nezih Orhon ile Doğruluk Elçileri programındaki datalar referans alınarak Onedio okurları için köşe yazısı formatına dönüştürülmüştür.
Bu makalede öne sürülen fikir ve yaklaşımlar büsbütün müelliflerinin özgün niyetleridir ve Onedio’nun editöryal siyasetini yansıtmayabilir. ©Onedio
