‘Orman banyosu’ tabiri birinci duyuluşta sizi biraz tuhaf bir gülümsemeye itebilir. Fakat bu kavram aslında Japonya’nın 1982’de resmî sıhhat siyasetine aldığı ve Japonca ‘shinrin-yoku’ olarak isimlendirdiği bilimsel takviyeli bir uygulamadan geliyor. Söz kelime çevirisi ‘ormanın ışığını, havasını ve gücünü içine çekmek’ manasına gelen bu kavram, son kırk yılda yüzlerce akademik çalışmanın konusu oldu. Pekala ormanın içinde yavaşça yürümek sahiden sıhhat üzerinde ölçülebilir bir tesir bırakıyor mu? Bilim evet diyor ve dört farklı mekanizmayı net biçimde ortaya koydu.
1. Gerilim Hormonlarını Düşürüyor
2010 yılında Chiba Üniversitesi’nden araştırmacı Yoshifumi Miyazaki liderliğinde yürütülen kapsamlı bir çalışmada, Japonya’nın 24 farklı ormanında yürüyen iştirakçilerin kortizol düzeyleri yüzde on altı geriledi; sistolik kan basıncı ortalama 1,4 mmHg düştü ve kalp atım suratı yavaşladı. Denetim kümesi ise tıpkı süreyi kent ortamında geçirdi ve bu değişikliklerin hiçbirini yaşamadı. Bu bulgular, orman ortamının sempatik hudut sistemi üzerinde sakinleştirici bir tesir bıraktığını düşündürüyor. Araştırmacılar bu tesirde ağaçların salgıladığı ve havada asılı kalan fitonsit isimli organik bileşiklerin de rol oynadığını ileri sürüyor.
2. Bağışıklık Sistemini Güçlendirebilir
Japonya Tıp Üniversitesi’nden hematoloji uzmanı Qing Li, 2007 yılında yayımladığı çalışmada orman ortamında üç gün geçiren erkeklerde NK (natural killer) hücre aktivitesinin yüzde elli üç arttığını bildirdi. NK hücreleri, bağışıklık sisteminin virüs bulaşmış hücreleri ve tümör hücrelerini yok etmekle vazifeli ön safha savaşçılarıdır. Li, bu tesirin sırf idmana değil; bilhassa fitonsitlere maruz kalmaya bağlı olduğunu savunuyor. Deneysel bir şartta iştirakçileri fitonsit soluttuktan sonra NK aktivitesi benzeri biçimde yükseldi. Bu bulgular şimdi kesin klinik teklif seviyesine ulaşmamış olsa da bağışıklık-doğa alakası araştırmacıların gündemini meşgul etmeye devam ediyor.
3. Dikkat ve Konsantrasyonu Yeniliyor
Michigan Üniversitesi psikologları Rachel ve Stephen Kaplan, onlarca yıl süren çalışmalarının sonuçlarını ‘Dikkat Onarım Teorisi’ (Attention Restoration Theory) ismiyle kavramsallaştırdı. Bu teoriye nazaran kentte yaşayan beyin, trafik, bildirimler ve toplumsal baskı üzere uyaranları daima filtrelemek zorunda kaldığından ‘yönlendirilmiş dikkat’ kapasitesi tükeniyor. Tabiat ortamları ise bu sistemi pasif ve emekle değil resen çeken ‘yumuşak büyülenme’ (soft fascination) uyaranları sunuyor; yaprak hışırtıları, su sesleri, hafif rüzgar üzere. 2008 tarihli bir Michigan çalışmasında tabiatta kırk beş dakika yürüyüş yapan iştirakçiler, kentte yürüyenlerle karşılaştırıldığında hafıza testlerinde yüzde yirmi daha yeterli performans gösterdi.
4. Ruh Hali Üzerindeki Tesiri Ölçülebilir Boyutta
Ruh hali üzerine yapılan araştırmalar da son derece dengeli sonuçlar veriyor. Stanford Üniversitesi’nden Gregory Bratman ve takımının 2015’te Proceedings of the National Academy of Sciences mecmuasında yayımladığı çalışmaya nazaran, tabiatta doksan dakika yürüyen iştirakçilerde prefrontal korteksin ‘ruminasyon’ (kendini eleştiren iç konuşma) ile bağlı bölgelerinde aktivite manalı biçimde düştü. Kentsel alanda yürüyüş yapanlarda bu türlü bir değişim gözlemlenmedi. Ruminasyon, depresyon ve anksiyete için kıymetli bir risk faktörü olarak kabul edildiğinden bu bulgu orman yürüyüşlerinin ruh sıhhatine somut katkısının biyolojik ispatı sayılıyor.
