Yapay zekâ teknolojilerinin yarattığı tasa dalgası, ekseriyetle mesleksel varlığın sona ermesi korkusu üzerinden şekillenir. Meğer asıl risk, işsiz kalmaktan fazla, suratın sunduğu tehlikeli konforun içinde kişisel özgünlüğün ve derinliğin eriyip gitmesidir. Makineler, bugün teknik süreçleri ve bilgi sürece vazifelerini beşerden çok daha hızlı gerçekleştirebilir. Lakin sürat, beraberinde düşünsel otomasyonu ve sorgulama yetisinin zayıflamasını getirir. Bu durum, bizi daha üretken kılarken tıpkı vakitte kendi varoluşsal derinliğimizden uzaklaştırarak sıradanlığın gri alanına çekebilir.
Teknolojik otomasyonun getirdiği bu zihinsel sığlaşma tehdidi, bizi bilginin niceliği ile insanın niteliği ortasındaki o kadim ayrımı yine düşünmeye davet eder.
Zira makinelerin sunduğu hızlı tahliller, ruhsal bir derinlikle harmanlanmadığında yalnızca birer mekanik çıktı olarak kalır. İnsan tecrübesini otuz yılı aşkın müddettir gözlemleyen bir bakış açısıyla söyleyebilirim ki; fark yaratan öge hiçbir vakit bilginin ölçüsü olmamıştır. Asıl fark, o bilginin içindeki bâtın örüntüleri görebilme, datanın ötesindeki insani hakikati duyumsayabilme ve bilgiyi bir içgörüye dönüştürebilme yetisidir. Yapay zekâ kusursuz metinler kurgulayabilir yahut karmaşık tahliller sunabilir; lakin bir insanın sessizliğinde sakladığı manası, bir onay cümlesinin arkasındaki tereddüdü ya da bir kararın ardındaki kaçınma hissini kavrayamaz. Bunlar data setlerine sığmayan, sırf sezgisel yollarla idrak edilebilecek beşere has gerçeklerdir.
Stratejik Sezgi: Boşlukta Kalabilme Cesareti
İnsanı anlamak, suratın yüzeyselliğinden sıyrılmakla mümkündür. Benim ‘stratejik sezgi’ olarak tanımladığım kavram, hızla karşılık üretmekten fazla, bir adım geri çekilip ‘Burada nitekim ne oluyor?’ sorusunu sorabilme gücüdür. Bu, karşılığı çabucak bulma telaşına kapılmadan, o belirsizlik boşluğunda kalabilme cüretini gerektirir. Gerçek niyet ve hakikat, bu acelesiz boşluklarda görünür hale gelir. Eminim siz de fark etmişsinizdir; günümüzde her şey çok süratli fakat sorgulamanın yerini kabullenişin almasıyla düşünsel bir sığlaşma da yaşanıyor. Hayat seyahatinde kendi sesini bulmak ve geçtiği yerlerde silinmez parmak izleri bırakmak, bizim neslimizin temsil ettiği en güçlü fazilet diye düşünüyorum.
Değişime ahenk sağlamak, yalnızca o değişimin formuna bürünmek ve ona benzemek halinde tezahür ettiğinde özgünlük kaybedilecektir. Asıl muvaffakiyet, dönüşen dünyanın içinde kendi merkezini koruyabilmektir. Yapay zekâ kullanımı, bizleri daha organize ve üretken gösterse de, şayet içsel farkındalık ve sezgisel rehberlik bu sürece eşlik etmiyorsa, direksiyon yavaş yavaş mekanik süreçlere bırakılmış demektir.
Kendi Sesini Kaybetmeden Dönüşmek
Dışarıdan bakıldığında yüksek verimlilik olarak isimlendirilen pek çok durum, içeriden bakıldığında ferdi derinliğin kaybı olabilir. Günümüzün asıl sıkıntısı, teknolojinin suratına kapılmak yerine o suratın içinde kendi sessizliğini ve farkındalığını koruma edebilmektir. Bence geleceğin dünyasında fark yaratacak olanlar, en süratli süreç yapanlar olmayacak. Geleceğin dünyasında fark yaratacak olanlar teknolojik imkanları kullanırken kendi varoluşsal tınısını kaybetmeyenler olacak. Direksiyonda kalmak, mekanikleşen bir dünyada insan kalabilme iradesini her an tekrar inşa etmektir. Vurgulamalıyım ki insanlık onurunu bir sanat yapıtı üzere ele alıp hayatın merkezine yerleştirmek, her çağda geçerliliğini koruyan, vakitsiz bir üst iradeyi temsil eder. Kendi varoluşumuzu estetik ve etik bir bütünlükle inşa etmek, teknik ilerlemelerin ötesinde, her periyotta en değerli yaratım alanıdır.
Varoluş makamımızı sıradan bir sürdürüşten çıkarıp şuurlu bir icra yerine taşımak, kadim insan bilgeliğinin günümüze bıraktığı en temel sorumluluktur.
X
Bu makalede öne sürülen fikir ve yaklaşımlar külliyen müelliflerinin özgün niyetleridir ve Onedio’nun editöryal siyasetini yansıtmayabilir. ©Onedio
