Mustafa Kemal Atatürk tarafından 1930’lu yıllarda geliştirilen ‘İdeal Cumhuriyet Köyü’ projesi, yalnızca bir mimari çizim olmanın ötesinde, toplumsal bir kalkınma modeli olarak tarihi ehemmiyetini koruyor. Danimarka’nın Brøndby Garden City modeline benzerliğiyle de sık sık gündeme gelen bu tasarım, köylünün kendi kendine yetebildiği, çağdaş imkanlarla donatılmış bir ömür alanı kurguluyor. Projenin temel yapısı, dairesel bir merkezden etrafa hakikat yayılan ışınsal yollardan oluşuyor. Merkezin tam ortasında yer alan meydan; okul, hastane, tarım enstitüsü ve spor alanları üzere temel kamu hizmetlerini barındırırken, meskenler ve tarım toprakları bu merkezin etrafında sistematik bir nizamda sıralanıyor.
Merkeze insanı ve üretimi koyan bu dairesel yerleşim planı, eğitimden sıhhate her türlü imkânın köylünün ayağına götürülmesini amaçlıyordu. İşte tüm ayrıntılarıyla Mustafa Kemal Atatürk tarafından geliştirilen ‘İdeal Cumhuriyet Köyü’ projesi…
Kaynak: https://peyzax.com/ataturkun-cilgin-p…
Karşınızda İdeal Cumhuriyet Köyü!
“Köylü milletin efendisidir” diyen Atatürk, Türkiye’nin “tabandan kalkınması” için 1937 yılında İdeal Cumhuriyet Köyü Projesi’ni hazırlamıştır. Atatürk’ün üzerinde çalışarak uygulanmasını istediği bu proje, Afet İnan’ın “Devletçilik İlkesi” ve “Cumhuriyetin Ellinci Yılı İçin Köylerimiz” isimli kitaplarında yer almıştır.
Afet İnan, aslını TTK’ya bağışladığı, Atatürk’ün “İdeal Cumhuriyet Köyü Projesi”nin evrakını, Trakya Genel Müfettişi General Kazım Dirik’ten aldığını ve Atatürk’ün bu projeyi onaylayıp geliştirerek uygulanmasını istediğini belirtmiştir.
Afet İnan, Cumhuriyet’in 50. yılı nedeniyle 1970’lerde tekrar gündeme gelen projenin hayata geçirilmesi için Bayındırlık Bakanlığı ve valilere mektuplar göndermiştir.
Afet İnan ve Mustafa Kemal Atatürk.
70’li yıllarda bu projenin hayata geçirilmesi için “çalışma atölyeleri” bile kuran Afet İnan, finansman sıkıntısının çözülmesi için Meclis’e yasa tasarısı sunulmasına da önayak olmuştur. Lakin proje bir türlü hayata geçirilememiştir. İşte bir vakitler Başbakan Bülent Ecevit’in “Köykent” ve MHP’nin ‘Tarımkent” projelerinin esin kaynağı Atatürk’ün bu ‘İdeal Cumhuriyet Köyü Projesi’dir.
Atatürk’ün İdeal Cumhuriyet Köyü Projesi’nin emeli “çağdaş” ve “çevreci” bir köy yaratmaktır.
İdeal Cumhuriyet Köyü Projesi, daire yerleşim planına sahiptir. Daire planın tam merkezindeki küçük dairenin etrafına, gitgide genişleyen dört daire eklenmiştir. Plan, bu tarafıyla birinci bakışta bir “dart tahtasını” andırmaktadır. Merkezden etrafa gerçek helezonik bir biçimde gitgide genişleyen dört modüllü köy planı, merkezden dışa yanlışsız 6 yolla bölünmüştür.
Aslı Türk Tarih Kurumu’nda koruma edilen “İdeal Cumhuriyet Köyü Projesi”nde okul, cami, köy konağı, sağlık ocağı, otel–han, çocuk bahçesi ve fabrika dahil toplam 43 yapı bulunmaktadır. Plana nazaran köyün orta yerine yapılacak ‘anıt’ın etrafında toplumsal tesisler, terzi, bakkal, berber üzere yerler yer alacaktır.
Planın tam merkezinde bir “anıt” vardır. Merkezin çabucak sağına “Köy Meydanı” yerleştirilmiştir. Köy Meydanı’nda ise “Köy Parkı” ve “Çocuk Bahçesi” vardır. Köy Parkının ve Çocuk Bahçesinin etrafında ise oyun yeri, telefon, itfaiye, çeşme, havuz ve tuvalet göze çarpmaktadır. Planın sağında, en dış çemberden dışa hakikat açılan alanda çok geniş bir koruluk vardır. Koruluğun sonundaki çayın kenarında kuzeyde değirmenler, güneyde ise “yaş ve kuru yonca ile hayvan pancar tarlası” görülmektedir. Planın sağ üst köşesinde “Hayvan Mezarlığı” , sol üst köşesinde ise “Asri mezarlık” vardır. Planın tekrar sol üst köşesinde “Kireç ve taş ocakları”na yer verilmiştir.
Atatürk’ün İdeal Cumhuriyet Köyü’nde yer alan kurumlar, yapılar ve alanlar şunlardır:
1. Okul ve Tatbikat Bahçesi,2. Öğretmen Evi,3. Halk Odası (CHP Kurağı)4. Köy Konağı,5. Konuk Odası,6. Okuma Odası,7. Konferans Salonu,8. Otel Han,9. Çocuk Bahçesi,10. Köy Parkı,11. Telefon Santralı ve Köy Söndürgesi,12. Radyolu Köy Gazinosu13. Ebe ve Sıhhat Kurucusu,14. Tarımbaşı,15. Hayvan Sıhhat Kurucusu,16. Toplumsal Kurumlar,17. Ziraat ve Et İşleri Müzesi,18. Gençler Kulübü,19. Hamam,20. Etüv Makinesi (Buğu s.)21. Köy Yunak Yeri,22. Cami,23. Revir,24. Kooperatifler25. Köy Dükkanları,26. Spor Alanı,27. Damızlık Tavuk, Tavşan ve Arı İstasyonları,28. Damızlık Ahır (Aygır ve Boğa)29. Kanara,30. Mandıra,31. Değirmenler,32. Fabrika,33. Asri Mezarlık,34. Hayvan Mezarlığı,35. Kireç, Taş, Tuğla ve Kiremit Ocakları,36. Yonca ve Hayvan Pancar Tarlası,37. Koruluk,38. Köy Gübreliği39. Fenni Ağıl,40. Pazar Yeri ve Köy Zahire Locası,41. Aşım Durağı,42. Panayır Yeri,43. Selektör Binası
Atatürk’ün İdeal Cumhuriyet Köyü Projesi, yalnızca bir Türkiye projesi değil, bir dünya projesidir; hatta geleceğin projesidir.
Şöyle ki, Atatürk’ün İdeal Cumhuriyet Köyü Projesi, dünya çapında bir hareket olan ve “tüm insanlığın düzgünlüğü için bilimsel prosedürlerle büyük bir toplumsal kalkınmayı” savunan Zeitgeist Hareketi tarafından geleceğin “Venüs Projesi” olarak dünyaya sunulmuştur.
Dünyayı kasıp kavuran Zeitgeist filmlerinde[2] anlatılan “Venüs Projesi” dikkatle incelendiğinde Atatürk’ün İdeal Cumhuriyet Köyü Projesi’nden (ç)alıntı olduğu görülecektir.
1916 yılında doğan Jacque Fresco, şu sıralarda Venüs Projesi’nin yaratıcısı olarak anılmaktadır.
Zeitgeist Hareketi, 3. sinemasında Venüs Projesi’ni anlatmıştır. Proje, gelecekteki medeniyetin nasıl planlanması gerektiğine dair tespitlerde ve ön görülerde bulunmaktadır.
Filmde, Venüs Projesi’yle ilgili çizimler yer almakta ve teknoloji ile etrafın ülkü kullanımından bahsedilmektedir.
İşte bu türlü…
Venüs Projesi çizimlerindeki “şehir planının” Atatürk’ün İdeal Cumhuriyet Köyü Projesi’ndeki “köy planına” şaşırtan derecede benzemesi, bir kere daha Atatürk’ün “dehasını” ve bizlerin bu dehaya karşı nasıl “kayıtsız” kaldığımızı göstermesi bakımından çok dikkat caziptir.
