Bazı öyküler; haber değil, aynadır.
Japonya’da annesi tarafından terk edilen ve “Punch” ismi verilen küçük bir maymunun imgeleri toplumsal medyada süratle yayıldı. Birinci bakışta bu yalnızca duygusal bir hayvan öyküsü üzere görünebilir. Fakat Punch’ın kıssası, çeşitler üstü bir gerçeği hatırlatıyor: Bağ koparsa ne olur?
Bağlanma yalnızca bir ilgi değil; hudut sisteminin konutudur ve bir mesken yıkıldığında, geriye yalnızca yalnızlık değil, tarafını kaybetmiş bir iç dünya kalır.
Bağlanma, bir yavrunun bakım verene duyduğu sevgi değildir sadece. Bağlanma, hayatta kalma sistemidir. John Bowlby, bağlanmayı “güvenli liman” kavramıyla açıklar. Çocuk dünyayı keşfeder; zira geri dönebileceği biri vardır. Korktuğunda ona döner. Acıktığında ona sarfiyat. Gerilim yaşadığında onun varlığıyla düzenlenir.
Erken tecrübeler, ileriki tüm bağların taslağını çizer zira insan evvel bağ kurmayı öğrenir. Sonra kim olduğunu.
Sinir Sistemi Terk Edilmeyi Nasıl Yaşar?
Bağ birdenbire kesildiğinde yaşanan şey yalnızca bir ayrılık değildir. Bu, bir ilginin bitmesi değil; bir itimat sisteminin çökmesidir. Zira bağ, duygusal bir tercih değil, biyolojik bir gereksinimdir. Bir yavru için terk edilme “üzülmek” değildir. Tehdittir. Evrimsel hafızamız şunu bilir: Yalnız kalmak, hayatta kalma riskidir.
Bağ koptuğu anda vücut düşünmez; reaksiyon verir. Gerilim sistemi devreye girer. Kalp hızlanır, kaslar gerilir, içsel bir huzursuzluk yükselir. Organizma aramaya başlar. Seslenir, ağlar, tarafını kaybetmiş üzere dolaşır. Zira hudut sistemi için bağ, bir konfor alanı değil; düzenleyici bir merkezdir.
Cevap gelmezse süreç değişir.
İlk evrede protesto vardır. Yüksek sesle bir “geri dön” daveti. Akabinde donakalma gelir; organizma tehdit karşısında kilitlenir. Sonrasında ise geri çekilme başlar. Duygusal bir kapanma. Teması azaltma. İç dünyaya çekilme.
Punch’ın imgelerindeki o istikametsiz bekleyiş tahminen de tam olarak budur. İnançlı limanını kaybetmiş bir hudut sisteminin arayışı. Bir yere bakar lakin aslında bir kişiyi arar. Bir objeye sarılır ancak aslında düzenlenmek ister zira vücut şunu fısıldar:
“Güvende değilim, dünya tehlikelerle dolu.”
Bu sırf bir maymuna mahsus değildir. İnsan beyni de tıpkı unsurla çalışır. Erken devirde yaşanan terk edilme tecrübeleri, ileriki bağlantılarda ya çok korku ve terk edilme korkusu olarak ya da tam bilakis duygusal uzaklık ve uzaklaşma olarak ortaya çıkabilir. Biri çok tutunur. Başkası kimseyi yaklaştırmaz. İkisi de birebir yerden konuşur.
Travma her vakit dramatik bir olay değildir. Bazen yalnızca şu cümledir:
“İhtiyacım vardı ve kimse gelmedi.”
Sinir sistemi, cevapsız kalmış gereksinimleri karşılamakta çaresizdir. Punch’ın öteki bir canlıyla temas kurmak yerine bir peluş oyuncağa sarılması tesadüf değildir. Psikanalist Winnicott çocuğun ayrılık durumlarında bir “geçiş nesnesi” geliştirebileceğini söyler. Bu bir battaniye, oyuncak ya da sembolik bir obje olabilir.
Hepimizin bir devir sarıldığı şeyler olmadı mı?
Bir ileti ekranı.
Bir anı.
Bir müzik.
Fakat, güzelleşme sadece objeyle olmaz. Düzgünleşme alakada olur zira hudut sistemi kelamlara değil, tecrübeye inanır.
Punch Neden Bu Kadar İçimize Dokundu?
Çünkü Punch bir haber değildi. Bir metafordu.
-
Terk edilmiş çocuktu.
-
Görülmemiş gençti.
-
Duyulmamış yetişkindi.
Ayna nöron sistemimiz acıyı cins ayrımı yapmadan algılar. Birinin yalnızlığını gördüğümüzde vücudumuz o yalnızlığı tanır. Tahminen de Punch’a üzülürken kendi çocukluğumuzdaki küçük halimize baktık.
Carl Rogers şöyle der:
“Derinlemesine anlaşılmak, iyileştiricidir.”
Punch’ı anlamaya çalışırken tahminen de kendi içimizdeki terk edilmiş parçayı görmeye çalıştık.
Belki de Punch’ın kıssası bu kadar tesirli oldu zira bağ kopuşu yalnızca büyük travmalarla değil, küçük anlarla her gün deneyimliyoruz.
Bu yüzden birtakım beşerler bildirilere geç karşılık geldiğinde huzursuz olur.
Bazıları “gitme” dememek için susar.
Bazıları kimseye gereksinim duymuyormuş üzere görünür lakin içten içe görülmeyi bekler. Zira sorun Punch değildi. Sorun, içimizde bekleyen o kesimdi. Biz büyürüz fakat içimizdeki o küçük kesim hala inançlı bir liman arar.
Belki problem yalnızca limanı bulmak değildir.
Bazen sorun, bir oburu için liman olabilmektir.
Son olarak, Punch’ın öyküsü bize yalnızca bağlanmayı değil, bağdan koparılmanın ne manaya geldiğini de tekrar düşündürdü zira bir yavru için bağ sırf annesiyle değil, yaşadığı etrafla, ritmiyle, tanıdığı dünyayla kurulur. Doğal bağlamından koparılan her canlı, yalnızca yer değiştirmez yaşamsal bir tertip kaybı yaşar.
Hayvanat bahçeleri çoğu vakit müdafaa ve bakım maksadıyla var olsa da bir göğüslü için sonlu alan, denetim edilen temas ve doğal bağların kesintiye uğraması ruhsal açıdan karmaşık sonuçlar doğurabilir zira özgürlük yalnızca hareket etmek değil kendi bağları ile kendi spontanitesini sürdürebilmektir.
Punch bize şu soruyu sormamıza neden oluyor:
Bir canlıyı korumak ile onu tabiatından koparmak ortasındaki çizgi nerede başlar?
Gerçek bakım, bir canlıyı yalnızca hayatta tutmak değil; onun bağ kurma hakkını, ritmini ve tabiatını mümkün olduğunca koruyabilmektir.
Her canlı büyür ancak bağ kurma muhtaçlığı hiç büyümez.
‘İnsan münasebetlerle yaralanır, münasebetlerle güzelleşir.’
— Doç. Dr. Kahraman Güler
Bu makalede öne sürülen fikir ve yaklaşımlar külliyen muharrirlerinin özgün niyetleridir ve Onedio’nun editöryal siyasetini yansıtmayabilir. ©Onedio
