1970 yılında fırlatılan Apollo 13 misyonu, Ay’a yapılacak üçüncü iniş olarak planlandı. Fakat misyon, beklenmeyen patlama sonrası tarihe geçen krizle anıldı. Astronotlar uzayda mahsur kaldı ve dünya nefesini tuttu. NASA takımları vakitle yarışarak tahlil aradı. Sonuç olarak başarısız görülen misyon, uzay tarihinin en kıymetli kurtarma öykülerinden biri oldu.
11 Nisan 1970 tarihinde Saturn V roketi Kennedy Uzay Merkezi’nden fırlatıldı.
Astronotlar Jim Lovell, Fred Haise ve Jack Swigert, Fra Mauro bölgesine iniş yapmak üzere yola çıktı. Apollo 11 ve Apollo 12 vazifelerinin muvaffakiyetle tamamlanması, kamuoyunda Ay vazifelerinin artık rutin hale geldiği algısını oluşturmuştu. İlgi azalmış, bütçeler daralmış, Apollo 18, 19 ve 20 misyonları iptal edilmişti.
Fırlatma sırasında roketin ikinci etabındaki motorlardan biri erken kapandı. Lakin kalan motorların daha uzun müddet çalıştırılmasıyla misyon planlanan yörüngeye yerleştirildi. Uçuşun birinci saatleri epey sakin geçti.
Houston’daki vazife denetim grubu, aracın meselesiz ilerlediğini söyledi. Hatta vazife denetim odasında sıkıcı geçen anlardan bile kelam edildi. Lakin dakikalar sonra gelen patlama, uzay tarihinin en kritik krizlerinden birinin başlangıcı oldu.
Oksijen tanklarından biri patladıktan sonra kabinde alarm ışıkları yanmaya başladı.
Astronotlar, Houston’a önemli sorun yaşandığını bildirdi. Jim Lovell dışarı baktığında uzaya yanlışsız gaz sızdığını fark etti. Sızan gaz, misyon için hayati ehemmiyete sahip oksijendi. Patlama, ikinci tankın akabinde öteki oksijen sistemine de ziyan verdi. Elektrik, su ve hayat takviye sistemleri risk altına girdi.
Ay’a iniş planı iptal edildi ve kurtarma süreci başladı. Mürettebat, ‘can kurtarma modu’ olarak isimlendirilen prosedüre geçti. Aquarius isimli Ay modülü, astronotların hayatta kalmasını sağlayan kritik araç haline geldi. Oksijen rezervi ve iniş motoru, Dünya’ya dönüş için kullanıldı. Fakat su ve elektrik sonluydu. Ayrıyeten karbondioksit düzeyi tehlikeli düzeye ulaştı.
Houston’daki mühendisler yaratıcı tahlil geliştirdi. Kare formundaki karbondioksit filtreleri, yuvarlak girişlere uymuyordu. Bunun üzerine mühendisler doğaçlama formülle filtre sistemini uyumlu hale getirdi. Uzay tarihinin en yaratıcı mühendislik tahlillerinden biri olarak kabul edilen sistem, mürettebatın hayatını kurtardı.
Apollo 13, Ay etrafında dönüş yaptıktan sonra Dünya’ya yöneldi. Lakin son etapta öteki sorun ortaya çıktı.
Komuta modülü uzun mühlet kapalı kaldığı için yine çalıştırılması gerekiyordu. Olağan kurallarda aylar sürebilecek prosedür, sadece üç gün içinde hazırlandı. Soğuk ortam nedeniyle ekipmanların kısa devre yapma riski oluştu. Astronotlar panelleri havlularla kurutmak zorunda kaldı.
17 Nisan 1970 tarihinde Apollo 13 Pasifik Okyanusu’na iniş yaptı. Mürettebat inançlı formda kurtarıldı. Dünya genelinde milyonlarca insan rahat nefes aldı. Başarısız üzere görülen misyon, ‘başarılı başarısızlık’ olarak tarihe geçti. Apollo 13’ten elde edilen dersler sonraki Apollo vazifelerinde uygulandı. Günümüzde Artemis programı dahil olmak üzere NASA’nın güvenlik yaklaşımında Apollo 13’ün izleri hala görülüyor.
Apollo 13, Ay’a iniş yapamadı. Fakat uzay keşfi tarihine istikamet veren en kritik vazifelerden biri haline geldi. Bugün Artemis 2 vazifesine giden yolda, 1970 yılında yaşanan krizden öğrenilen dersler hala rehber olmaya devam ediyor.
