Japonya’daki Kyoto Üniversitesi’nde gerçekleştirilen deneyler, şempanzelerin görsel hafıza konusunda insanlardan çok daha üstün olabileceğini kanıtladı. ‘Ayumu’ isimli şempanze, ekranda saniyenin beşte biri kadar müddette görünen sayıları yanlışsız sıralayarak üniversite öğrencilerini geride bıraktı.
Bilim dünyası, Kyoto Üniversitesi Primat Araştırma Enstitüsü’nden gelen çarpıcı dataları konuşuyor.
Tetsuro Matsuzawa ve takımı tarafından yürütülen araştırmada, Ayumu isimli erkek şempanzenin sergilediği bilişsel performans, insan zekasının ‘mutlak üstünlüğü’ kavramını tartışmaya açtı.
Ayumu’nun katıldığı testte, 1’den 9’a kadar olan sayılar ekranın farklı yerlerinde yalnızca 200 milisaniye boyunca beliriyor ve akabinde beyaz karelerle kapatılıyor. Şempanzenin misyonu, bu karelerin altındaki sayıları küçükten büyüğe gerçek sırayla işaretlemek.
-
Ayumu’nun Muvaffakiyet Oranı: %80’in üzerinde.
-
Üniversite Öğrencilerinin Oranı: %33 ile %50 ortasında.
İnsanlar daha ne olduğunu anlamadan sayıları zihnine kazıyan Ayumu’nun bu yeteneği, bilim dünyasında “çalışan bellek” (working memory) başarısı olarak tanımlanıyor.
Bazı uzmanlar durumu ‘fotoğrafik hafıza’ ile ilişkilendirse de, Matsuzawa bunun şempanzelerin yırtıcı tabiatta hayatta kalmak için geliştirdiği süratli görsel algılama yeteneği olduğunu belirtiyor.
Peki, beşerler neden bu testte sınıfta kalıyor? Bilim beşerlerine nazaran bu bir ‘evrimsel takas’. İnsan beyni gelişim sürecinde lisan, soyut düşünme ve karmaşık planlama yeteneklerine yatırım yaparken; birtakım görsel-mekansal maharetlerde primat kuzenlerinin gerisinde kaldı. Şempanzeler ise hayatta kalmak için anlık görsel bilgiyi sürece yeteneklerini müdafaayı başardı.
Japonya’daki araştırmalar, dünya genelinde etik standartların öncüsü kabul ediliyor.
Ayumu ve arkadaşları testlere büsbütün kendi istekleriyle katılıyor. Müspet pekiştirme sisteminin uygulandığı enstitüde, gerçek karşılıklar şempanzeler için lezzetli meyvelerle ödüllendiriliyor. Sıkı etik protokoller sayesinde deneklerin toplumsal etkileşimleri ve huzurlu bir hayat sürmeleri garanti altına alınıyor.
Ayumu’nun başarısı dünya literatüründe geniş yer bulurken, Türkiye’de bu alandaki çalışmalar daha kısıtlı bir alanda seyrediyor.
Ankara Üniversitesi üzere kurumlarda mukayeseli psikoloji çalışmaları yürütülse de, Türkiye’de büyük primatlarla direkt laboratuvar çalışması bulunmuyor. Türk akademisyenler çoklukla milletlerarası bilgiler üzerinden teorik çalışmalar yaparak literatüre katkı sağlıyor.
Bugün 20’li yaşlarında olan Ayumu, Kyoto’daki tesislerde hayatına ve bilim dünyasını şaşırtmaya devam ediyor. Araştırmacılar, yaşlanmanın bu harika hafıza üzerindeki tesirlerini gözlemlemek için Ayumu’yu takip etmeyi sürdürüyor.
