Gece ansızın söylenen anlaşılmaz sözler ya da yarım kalan cümlelerle uyanmak birçok kişinin deneyimlediği bir durum. Uykuda konuşma, kimi vakit eğlenceli kimi vakit da merak uyandıran bir davranış olarak görülüyor. Bilimsel ismi ‘somniloki’ olan bu durum, uyku sırasında istemsiz formda ses çıkarma yahut konuşma biçiminde ortaya çıkıyor.
Kaynak 1, Kaynak 2
Uykuda konuşma aslında uyku ile uyanıklık ortasındaki hududun bulanıklaşmasıdır.
Uykuda konuşma, parasomni ismi verilen uyku sırasında ortaya çıkan davranışlar kümesine girer. Beynin birtakım bölgeleri dinlenme moduna geçerken konuşma ve ses üretiminden sorumlu alanlar kısmen etkin kalabilir. Bu nedenle fısıltı, anlamsız mırıldanmalar ya da anlaşılır cümleler duyulabilir. Kişi çoğunlukla sabah hiçbir şey hatırlamaz.
Uyku döngüsü yaklaşık 90 dakikalık evrelerden oluşur ve gece boyunca birkaç sefer tekrar eder. Derin uyku evrelerinde konuşmalar daha çok anlaşılmaz sesler formunda duyulurken, gece ilerledikçe uyku hafiflediğinde daha net sözler ortaya çıkabilir. Bu durum düşlerle alakalı olabilse de her vakit hayal içeriğini yansıtmaz.
Uyku nizamını bozan faktörler konuşma ihtimalini artırabilir.
Uyku bölünmeleri ve sistemsiz saatler, beynin uyku evreleri ortasında geçişini zorlaştırabiliyor. Jet lag, uykusuzluk, uyku apnesi, alkol kullanımı ya da ateş üzere durumlar uyku kalitesini etkileyerek gece konuşmalarını tetikleyebiliyor. Beyin tam manasıyla dinlenemediğinde istemsiz reaksiyonlar ortaya çıkabiliyor.
Psikolojik yük de burada devreye giriyor. Ağır gerilim, tasa, zihinsel yorgunluk ve bastırılan hisler hudut sistemini daima tetikte tutabiliyor. Gün içinde tabir edilemeyen fikirler gece zihinsel aktivitenin sürmesine neden olabiliyor. Kimi uzmanlara nazaran uykuda konuşma, zihnin gün içinde yaşananları işlemesi sırasında ortaya çıkan bir yan tesir.
Çoğu vakit zararsız lakin birtakım durumlarda uzman görüşü gerekebilir.
Uykuda konuşma çoklukla sıhhat açısından risk oluşturmaz ve kısa müddetli epizotlar halinde görülebilir. Çocuklarda daha sık rastlanması ve aile içinde emsal hikayelerin bulunması genetik yatkınlığı düşündürüyor. Konuşmalar çoğunlukla rastgele sözlerden oluşuyor ve şuurlu niyetleri yansıtmıyor.
Ancak yetişkinlikte birdenbire başlaması, ağır kaygı, bağırma ya da şiddetli hareketlerle birlikte görülmesi durumunda altta yatan bir uyku bozukluğu kelam konusu olabilir. Uyurgezerlik, gece terörü ya da REM davranış bozukluğu ile birlikte ortaya çıkması halinde bir uzmana başvurmak yararlı olabilir. Tertipli uyku saatleri oluşturmak, gerilim düzeyini azaltmak ve uyku hijyenine dikkat etmek epizotların azalmasına yardımcı olabilir.
