Bazı bağlar vardır ki bireye ziyan verdiği açıkça görülse bile kopmak sandığından daha sıkıntı olur. Bu durum birçok vakit kolay bir alışkanlık ya da duygusal kararsızlık değil, geçmişten taşınan öğrenilmiş bağlanma biçimlerinin bir sonucudur. İnsan zihni, her vakit düzgün olanı değil, tanıdık olanı inançlı kabul etme eğilimindedir. Bu nedenle inciten bir bağ bile, alışılmış bir duygusal nizamın kesimi olduğu için sürdürülmeye devam edebilir.
Bazı münasebetlerde kişi, kendisine âlâ gelmediğini açıkça fark etse bile uzaklaşmakta zorlanabilir.
Bu durum birden fazla vakit irade zayıflığıyla değil, daha derin ve otomatik işleyen ruhsal örüntülerle bağlantılıdır.
İnsan zihni, güvenlik algısını her vakit “iyi olanla” değil, “tanıdık olanla” kurma eğilimindedir. Bu nedenle geçmişte ağır his, tenkit, dalgalanma ya da sevgiyle birlikte gelen incinmeler yaşamış bir kişi, emsal alaka dinamiklerini bilinçdışı biçimde “alışılmış” kabul edebilir.
Çocukluk periyodunda kurulan bağlar, kişinin yetişkinlikteki alaka şablonlarını kıymetli ölçüde tesirler.
Duygusal olarak tutarsız, eleştirel ya da sevgiyle birlikte tansiyonun de olduğu bir ortamda büyüyen birey, yakınlığı her vakit inançla eşleştirmeyebilir.
Bu nedenle yetişkinlikte emsal bir bağlantı yaşandığında, kişi bir yandan rahatsızlık hissederken öbür yandan o yapıyı “tanıdık” bulduğu için içinde kalmayı sürdürebilir. Bu durum şuurlu bir tercih olmaktan çok, otomatikleşmiş bir öğrenmedir.
Duygusal düzenlemenin dışa bağlanması
Zorlayıcı ilgilerde sık görülen bir öteki durum, kişinin duygusal istikrar muhtaçlığını karşısındaki bireye bağlamasıdır. Yani sakinleşme, onaylanma ya da paha görme muhtaçlığı tek bir bağlantı üzerinden karşılanmaya çalışılır.
Bu noktada ilgi, bir bağ olmaktan çıkar ve bir çeşit “duygusal regülasyon aracı” haline gelir. Kişi fark etmeden şu inancı geliştirebilir:“Ancak onun varlığında kendimi güzel hissedebilirim.”
Bu inanç, uzaklaşmayı zorlaştırır; zira kopuş sırf bir bireyden ayrılmak değil, birebir vakitte duygusal istikrar kaynağını kaybetmek üzere algılanır.
Çocuklukta ahenk sağlamak bir zorunlulukken, yetişkinlikte artık seçim mümkündür.
Ancak bu seçim her vakit duygusal seviyede kolay hissedilmez. Zihin “kalınmalı” tarafında sinyal üretirken, vücut tanıdık olana yönelme eğiliminde olabilir.
Bu noktada kritik farkındalık şudur:Duygusal dengeyi tek bir bireye yüklemek, sağlıklı bir bağ kurmaktan çok bağımlılık münasebeti yaratır.
Boşluk hissi ve ayrışma süreci
Bir bağdan uzaklaşmak birçok vakit sırf bir bireyden değil, tıpkı vakitte bir alışkanlıktan da ayrılmaktır. Bu nedenle boşluk hissi ortaya çıkar. Zihin bu boşluğu süratle doldurma eğilimindedir: geri dönme isteği, açıklama arayışı yahut tekrar bağ kurma eforu bu süreçte sık görülür.
Ancak dönüşüm tam da bu boşluk hissiyle kalabilme kapasitesinde başlar. Kişi, dışarıdan bir düzenleyiciye muhtaçlık duymadan kendi hissini taşıyabildiği noktada yeni bir içsel istikrar geliştirmeye başlar.
İyileşme süreci birçok vakit duyguyu ortadan kaldırmakla değil, onu yönetebilmekle ilgilidir.
Kişi, zorlayıcı hisler geldiğinde onları bastırmak yerine taşıyabildiğinde, denetim hissi yine inşa edilir.
Zamanla birebir hisler ortaya çıksa bile, kişinin bu hisler karşısındaki yansısı değişir. His varlığını sürdürür lakin davranışı yönlendirme gücü azalır.
