Bir çocuk kahkahası, bir selfie çubuğu, camın ardındaki maymunun boş bakışı… Hayvanat bahçeleri dışarıdan bakınca memnun bir tablo üzere görünebilir. Lakin içeride işler pek de o denli yürümüyor. Görünmeyen vefatlar, yutulan cisimler, tellerin gerisinde gelişen ruhsal travmalar ve hiç açılmayacak kafes kapıları… Haydi bir adım geri çekilip bakalım: Hayvanlar nitekim memnun mu?
Bu içeriğimiz, hayvanların sessiz çığlıklarına kulak vermek isteyenler için.
Kaynak 1, Kaynak 2, Kaynak 3
Ziyaretçi parasıyla alınan travmalar: Yutulan cisimler, gizlenen ölümler
Nebraska’daki bir hayvanat bahçesinde yaşayan 36 yaşındaki bir timsahın midesinden tam 70 madeni para çıkarıldı. Muhtemelen ziyaretçilerin dilek niyetiyle attığı bu paralar, Thibodaux isimli timsahın vefatına sebep olabilirdi. Neyse ki veterinerler erken müdahale etti. Fakat birden fazla hayvan bu kadar şanslı değil. Penguenlerden deniz aslanlarına, kutup ayılarından zürafalara kadar onlarca cins, yıllardır kafeslerine atılan yabancı cisimleri yutuyor ve sessizce can veriyor.
Plastik balıklar, su şişeleri, toka, gözlük, pil, eldiven, oyuncak… Liste uzayıp gidiyor. 2021’de bir deniz aslanı plastik bir “oyuncak balıkla” boğularak öldü. Tıpkı yıl genç bir dağ aslanının midesinde ip gibisi bir obje bulundu. Kimi hayvanların vefat nedenleri otopsiyle bile tam anlaşılamıyor. Zira beşerler eğleniyor, hayvanlar ödüyor.
Kapalı bir alanda özgür üzere davranabilir miydiniz?
Bir diğer büyük sorun da hayvanat bahçelerinin “doğal ortam simülasyonu” denen yapaylığı. Zürafaların boynu ağaca dolanıp kırılıyor, kutup ayıları oyuncakla boğuluyor, şempanzeler birbirine saldırıyor. Bunların hiçbiri tabiatta bu kadar sık yaşanmaz. Zira tabiatta hayvanlar kendine alan açabilir, uzaklaşabilir, direkt kendine uygun ortamı seçebilir. Halbuki burada kaçacak yer yok. Birebir kafese konan iki kaplan, yalnızca birkaç santimlik alanda hayat uzunluğu birbirine tahammül etmek zorunda.
Araştırmalar, büyük kedilerde mevt nedenlerinin dörtte birini başka kafes arkadaşlarının akınlarının oluşturduğunu söylüyor. Tıpkı biçimde zürafalar sık sık tel örgülere, kafes demirlerine takılarak boyun ve omurga kırıkları yaşıyor.
Peki neden hala destekleniyorlar? Zira vitrin çok parlak (!)
Hayvanat bahçeleri kendilerini hala muhafaza, eğitim, araştırma üzere süslü sözlerle savunuyor. Girişte broşür veriliyor, “Nesli tükenmekte olan tipleri birlikte koruyalım” deniyor. Fakat nitekim korunan ne var? Bugüne kadar tabiata geri kazandırılmak üzere hazırlanan 145 programdan yalnızca 16’sı işe yaramış. Geri kalanı ya hiç uygulanmamış ya da başarısız olmuş. Hatta birtakım tipleri hayvanat bahçelerinde tutabilmek için tabiattan yeni hayvanlar alınmaya devam ediliyor. Yani aslında tabiat ziyan görüyor fakat dışarıdan bakınca afişler renkli, ortam şık, kimse perde ardına bakma gereği duymuyor.
Üstelik hayvanların memnun olduğuna dair savlar da birçok vakit büsbütün içi boş. Kafeste debelenen kutup ayıları, daima başını sallayan filler, lisanıyla cam yalayan zürafalar… Bunlar keyifli hayvan davranışları değil. Bunlar tekrarlayan, gerilim kaynaklı, ruhsal çöküş belirtileri. Yani hayvan meczup üzere davranıyor zira sahiden meczup oluyor. Kimi hayvanlara antidepresan verildiği bile kayıtlara geçmiş durumda.
Hayvanları sahiden seviyorsak onları izlemek için değil, özgür bırakmak için yaşatmalıyız. Hayvanat bahçelerine bilet almak, onların kafeslerine bir kilit daha vurmak demektir.
