Günümüzde anılar dijital albümlerde hapsolurken, Massachusetts Teknoloji Enstitüsü (MIT) Media Lab araştırmacıları, görsel hafızayı duyusal bir boyuta taşıyan çığır açıcı bir buluşa imza attı. Geliştirilen Anemoia Device isimli aygıt, yapay zeka algoritmalarını kullanarak analog fotoğrafları tahlil ediyor ve bu görsellerden şahsa özel kokular üretiyor. Hafıza teknolojilerinde yeni bir devir başlatan bu prototip, ‘görmenin’ ötesine geçerek geçmişi koklama imkanı sunuyor.
Detaylar 👇
Kaynak: https://www.dezeen.com/2026/01/27/ane…
Cihazın ismi, literatürde “hiç deneyimlenmemiş bir periyoda yahut ana duyulan derin özlem” olarak tanımlanan anemoia kavramından geliyor.
Projenin mimarı Cyrus Clarke, teknolojinin insanları yalnızca ekranlara hapsetmemesi, bilakis onları duyularına tekrar bağlaması gerektiğini savunuyor. Clarke’a nazaran bu aygıt, yalnızca şahsî anıları canlandırmakla kalmıyor, tıpkı vakitte hiç tanımadığımız insanların eski fotoğraflarına da duyusal bir derinlik kazandırarak nostalji kavramını üniversal bir boyuta taşıyor.
Dikey bir mimariyle tasarlanan Anemoia Device, gelişmiş bir görüntü-dil modeliyle entegre biçimde çalışıyor. Kullanıcı aygıtın üst bölmesine analog bir fotoğraf yerleştirdiğinde, yapay zeka görseldeki objeleri, ışığı ve kompozisyonu saniyeler içinde tahlil etmeye başlıyor. Sistemin en dikkat cazip özelliği ise denetimi büsbütün makineye bırakmaması olarak öne çıkıyor. Kullanıcılar, aygıt üzerindeki üç farklı ayar düğmesi sayesinde süreci yöneterek bir cins anlatı oluşturabiliyor. Bu kademede fotoğraftaki ana özne, bu öznenin hayat döngüsündeki kademesi ve ortamın duygusal tonu üzere parametreler manuel olarak belirleniyor.
Cihazın en alt kısmında yer alan koku koleksiyonu sandal ağacı, eski kitap kağıdı, çam ormanı, deri ve kum üzere 50 farklı temel notayı barındırıyor.
Yapay zeka tahliline ve kullanıcının seçtiği duygusal parametrelere nazaran bu notalar milimetrik dozajlarla karıştırılarak saniyeler içinde eşsiz bir koku kombinasyonu üretiliyor. Böylelikle bir fotoğraf karesi, saniyeler içinde somut bir kokuya dönüşerek fizikî dünyaya taşınıyor.
Projenin arkasındaki vizyon, anıların dijital belge yığınları içinde kaybolup bizden uzaklaşmasına karşı bir tahlil sunmayı amaçlıyor. Cyrus Clarke, teknolojinin dikkat dağıtmayan, bilakis insanı nefes almaya ve dünyayı fark etmeye davet eden yeni biçimler alabileceğine inanıyor. Yapılan deneme oturumlarında, taş basamaklarda meyve yiyen bir çiftin kışlık fotoğrafından elde edilen baharatlı elma ve topraksı misk kokusu, iştirakçilerin kendilerini anında o ana ışınlanmış üzere hissetmelerini sağladı.
NeurIPS 2025 konferansında bilim dünyasına sunulan bu proje için araştırmacıların gelecek gayeleri epeyce heyecan verici görünüyor.
Ekip, aygıtın konut tipi bir masaüstü versiyonunu geliştirmenin yanı sıra, fotoğrafların uzaktan gönderilerek özel kokuların sipariş edilebileceği çevrim içi bir servis ağı üzerinde de çalışıyor. Görsel ve kokusal hafızayı birleştiren bu hibrit sistem, gelecekte kütüphanelerin, müzelerin ve şahsî arşivlerin çalışma prensiplerini kökten değiştirmeye aday görünüyor.
