Geçen hafta bir dostumla kahve içerken husus yapay zekâya geldi. “Yahu” dedi, “bu ChatGPT sorunu ne vakit bitecek?” Gülümsedim. “Bitmiyor” dedim, “tam bilakis, daha yeni başlıyor. Ancak asıl problem yapay zekâ değil artık.” Yüzüme o denli bir baktı ki güya ona dünyanın düz olduğunu söylemişim.
İşte bu yazıyı tam da o bakış için yazıyorum.
Gözlerinizi televizyondaki o “son dakika” şeridinden bir saniye ayırın.
Biliyorum zor… Bir yanda Venezuela’da, Hollywood senaristlerinin bile “bu kadar da olmaz” diyeceği o sinema üzere operasyon…
Pentagon’dan kalkan, Karayipler’e inen o görünmez gölgeler. Maduro’nun götürülüşü… Öbür yanda Somaliland’dan Ukrayna steplerine, Çin Denizi’nden bizim burnumuzun tabanına kadar yayılan barut kokusu.
Hepimizin aklı orada. Haksız da sayılmayız.
Ama size bir sır vereyim… Dünyanın “gerçek” seçkinleri, yani paranın, bilginin ve geleceğin sahipleri, şu an Caracas’taki dumanla ilgilenmiyor.
Onlar bavullarını hazırlıyor… Haftaya Davos’a yani Dünya Ekonomik Forumu’na o karlı dağa çıkacaklar.
Dağa çıkacaklarına eminim… Zira son 55 yıldır, kesintisiz bu mevsimde burada toplandılar.
Ve siz de emin olun, dağdaki o “büyülü odalarda” (Magic Mountain), ne Maduro konuşulacak ne de Ukrayna.
Onlar, sizin ve benim şimdi hayatımızda olmayan, Kapıkule’den daha siyasi ortamlara giriş yapmamış bir kavramı masaya yatıracaklar.
Yapay zekâ artık demode mi?
Hatırlayın. Geçen sene Davos’ta herkes “yapay zeka” (AI) diye bağırıyordu.
Bu sene, Dünya Ekonomik Forumu, 19–23 Ocak 2026 Davos buluşmasını “A Spirit of Dialogue” (Diyalog Ruhu) temasıyla çerçeveliyor. Ve beş başlık koyuyor: Büyümeyi tekrar tahayyül etmek… Akıllı Çağ’da (Intelligent Age) endüstriler… Beşere yatırım… Gezegeni korumak… İnancı tekrar inşa etmek…
Bu liste; manşetlere yansıyan krizlere kapılmadan “orta ve uzun vadeli ajanda” kurmak isteyenler için aslında bir pusuladır.
Ama asıl farklı olan şu: Davos’un söz dağarcığı da değişiyor. Nasıl mı?
WEF’in “Davos 2026’da duyabileceğiniz ifadeler” listesinde dikkat çeken bir şey var: “Yapay zekâ” tek başına tahtta değil. Yanında yeni kavramlar taşıyor:
-
Resilience economics yani şoklara sağlam iktisat. Geçen ay Kuzey Kıbrıs’ta bu kavramı konuşmuştum…
-
Minilateralism yani az sayıda ülkeyle kurulan küçük lakin tesirli ittifaklar… Caracas sonrası ittifak süreçleri hızlanabilir.
-
Suptech yani finansal düzenleyiciler için kontrol teknolojisi. Bu benim için de yepisyeni bir kavram lakin izlerini kayıt dışı para operasyonlarıyla her ülkede kendini hissettiriyor…
Ve… “Quantum Economy” (Kuantum Ekonomisi). Dikkat edin Kuantum Bilgisayarı demiyor… Zira bilgisayar bir alettir, iktisat ise bir hayat biçimi… Biri bilgiişlem servisinin işi, oburu ise hepimizin.
Aslında, geçen yıl Google, Willow işlemcisini ürettiğinde uyanmalıydık. Willow, 14 sentrilyon yılda çözümlenebilecek bir matematik hesabını 5 dakikada çözdüğünde… Evren’in yaşının yalnızca 14 milyar yıl olduğunu hatırlatayım.
Şunu da eklemek isterim: Bu beş başlık, Kuantum’un getireceği radikal verimlilik ve bilgi akışı olmadan çözülemeyecek kadar büyük meseleler olduğunu da kabul edelim.
Kuantum ekonomisi
Peki, nedir bu “Kuantum Ekonomisi”?
Bugüne kadar bilgisayarlarımız “0” ve “1” ile çalışıyordu. Yani hayatımız “ya siyahtı ya beyaz.” Teknik olarak kuantum, ortadaki “gri” alanların, sonsuz olasılıkların matematiğini tabir ediyor.
Daha geniş bir manada Kuantum, yalnızca bir suratı söz etmez; kainatın kendisinin çalışma biçimini taklit eden bir matematik, yani hayatımızın her alanındaki sonsuz olasılıkları yönetme yeteneğidir
Bu yalnızca daha süratli işlemciye sahip olmak manasına gelmiyor. Birkaç örnekle açıklayayım:
-
İlaç kesiminde; aylarca süren molekül tahlillerinin saniyeler içinde bitmesi demek…
-
Tarımda; gübrelemeden hasada, toprağın atomik düzeyde tahlili ve randıman simülasyonu demek…
-
Finansta; bugünün borsalarını çocuk oyuncağına çevirecek algoritmalar demek. Bu türlü bir ortamda, borsanın nasıl olacağı da farklı soru işaretidir.
Bitmedi…
“Şimdi topla, sonra çöz” korkusu
Madem karla kapla, seçkinlerin olduğu bir ortamdayız, duruma bir de “James Bond” yaklaşımıyla bakalım…
Davos’ta bu yıl en çok duyacağımız kısaltma şu olacak: PQC. Yani Post-Quantum Cryptography (Kuantum Sonrası Şifreleme). Çok teknik kaldığının farkındayım.
Apple sessiz sedasız iMessage sistemini buna nazaran güncelledi.
Cloudflare, internet trafiğinin büyük kısmını bu müdafaa kalkanına aldı.
Neden?
Çünkü şu an dünyada istihbarat örgütleri ve hackerlar müthiş bir strateji izliyor: “Harvest Now, Decrypt Later.” (Şimdi topla, sonra çöz.)
Yani bugün sizin WhatsApp yazışmalarınızı, devletin saklı evraklarını, banka şifrelerinizi kıramıyorlar. Fakat kaydediyorlar.
5 yıl sonra, o güçlü kuantum bilgisayarı fişe takıldığında, bugünkü bütün şifrelerimiz birer buz kalıbı üzere eriyecek. Hiç kimsenin, rastgele bir kurumun yahut devletin kapalısı, gizlisi kalmayacak…
Geçmişte sakladığınız her şey, gelecekte ortaya dökülecek. Yani birinci kuantum bilgisayarı tuşuna basan, yeni iktisadın hatta dünyanın işvereni olacak.
İşte Davos’ta konuşulacak olan “Kuantum Ekonomisi”, bu yeni güvenlik mimarisinin ta kendisidir.
Türkiye’nin gündemi
Güneyden, kuzeyden gelen haberler yanı sıra ocağımdan yani cüzdanımın tesirinden de kurtulabilirseniz, durumun can yakan kısmana buyurun…
Önümde Türkiye’nin gündemi var: Siyasetin o bitmek bilmeyen polemikleri, kimin nereye aday olacağı, domates fiyatı, futbol kavgaları…
Dönüp Davos’un ajandasına bakıyorum: Kuantum Ekonomisi… Biyo-üretim… Uzay ekonomisi… Ve “Yapay Zeka Yönetişimi” yani yapay zeka etiğini aşan bir sistemden bahsediyoruz. Etik vicdani bir durum, yönetişim kurumsallık…
Bizim listemizle onların listesi ortasında tek bir ortak husus yok.
Korkum şu: Tıpkı Sanayi Devrimi’ni kaçırdığımız gibi… Tıpkı İnternet ihtilalini yalnızca “tüketici” olarak yakaladığımız gibi… Bu “Kuantum Çağı”nı da, lakin zirvemize bir dijital bomba düştüğünde fark edeceğiz.
Beş yıl sonra ne olacak?
Bakın, Caracas’taki duman Davos’ta birkaç gün konuşulur. Sonra unutulur.
Ama “kuantum ekonomisi” üzere kavramlar, konuşulup unutulmaz. Konuşulup bütçeye girer.
WEF Davos 2025’te ne tartışıldıysa, 2026’da kurumsal stratejilere dönüşüyor. 2027’de regülasyonlara. 2028’de piyasa standartlarına…
Ve bir gün, kuantum bilgisayarın “ne zaman” geldiğini tartışmayacağız. Tıpkı internet gibi… Bir sabah uyanacağız ve “zaten gelmiş” olacak.
Bana sorarsanız, bu yazıyı okuyan her iş beşerinin, her akademisyenin, her bürokratın kendine sorması gereken tek soru şu: “Hazır mıyım?”
Çünkü Davos’taki karın altında, görünmez fakat güçlü bir akıntı var. O akıntı, şimdiki konfor alanlarımızı sessizce aşındırıyor.
Ve bu akıntıya karşı yüzmeyi öğrenemeyenler, nereye sürükleneceklerini bilmeyecekler!
Pazar günü kahvenizi içerken bir düşünün. Torununuzun geleceği Caracas’taki darbede mi, yoksa İsviçre Alpleri’nde konuşulan o görünmez iktisatta mi?
Daha net bir ikaz yapayım: Konsantrasyonumuzu bozmayalım. Gündemimizde olmayan şey, gün gelir mukadderatımız olur. Ve o gün geldiğinde, “hazır değiliz” deme lüksümüz olmayacak.
Linkedln
X
Bu makalede öne sürülen fikir ve yaklaşımlar büsbütün muharrirlerinin özgün fikirleridir ve Onedio’nun editöryal siyasetini yansıtmayabilir. ©Onedio
