İlişkilerde fedakârlık birinci başta sevginin en saf hali üzere görünür. İnsan sevdiği için alttan alır, anlayış gösterir, kendi gereksinimlerini erteler. Ancak birtakım ilgilerde fedakârlık vakitle bir jest olmaktan çıkar ve görünmez bir vazifeye dönüşür. Zira insan tabiatının rahatsız edici lakin gerçek bir tarafı vardır: Daima verilen şey, bir mühlet sonra “özel” olmaktan çıkar ve beklentiye dönüşür. Birinci vakitler minnet duyulan davranışlar, vakitle münasebetin standart ayarı üzere algılanmaya başlanır. Ve tam o noktada alma-verme istikrarı sessizce bozulur.
Burada insanların sık yaptığı romantik kusur şu: Daima vermenin alakayı güçlendirdiğini sanmak.
Halbuki ölçüsüz fedakârlık bazen sevgiyi değil, hudut kaybını büyütür. Zira karşı taraf her istediğinde kendinden vazgeçen biriyle karşılaştığında, bilinçsiz halde şunu öğrenmeye başlar: “Ben talep ettikçe bu insan daha fazlasını verecek.” İnsan psikolojisi maalesef daima erişebildiği şeyin pahasını düşürmeye yatkındır. Bu makûs niyet sıkıntısı bile olmayabilir. Konfor alanı bu türlü çalışır. Ve dürüst olmak gerekirse, kimi beşerler alakada “iyi niyetli” değil, “aşırı tolere eden” taraftır. Lakin bunu sevgi sanırlar. Daima anlayan taraf olmak, daima özür dileyen olmak, daima empati yapan olmak kişiyi ahlaken üstün yapmaz; bazen yalnızca kendi gereksinimlerini bastırmaya alışmış biri yapar. Sonra içeride sessiz bir öfke birikmeye başlar. Zira insan görülmediği yerde tükenir.
Daha sert bir yerden bakalım: Kimi fedakârlıklar aslında büsbütün karşılıksız değildir. İnsan bazen sevgiyi korumak için değil, terk edilmemek için verir. “Beni seçmeye devam etsin” diye daha anlayışlı, daha verici, daha sabırlı olur. Yani fedakârlığın altında saklı bir onaylanma muhtaçlığı çalışabilir. Ve bağlantı tam burada sıhhatsiz bir tertibe kayar. Bir taraf daima verir, öteki taraf daima almaya alışır. Veren kişi vakitle kıymetsiz hisseder, alan kişi ise yapılanları olağan kabul etmeye başlar. Lakin burada yalnızca “alan” tarafı suçlamak da kolaycılık olur. Zira hudut koyulmayan yerde beşerler birden fazla vakit durmaları gereken noktayı öğrenemez. Şayet biri her kırıldığında susuyorsa, her ihmal edildiğinde anlayış gösteriyorsa, her vazgeçişini sevgi diye sunuyorsa; karşı taraf bir mühlet sonra bunun münasebet standardı olduğunu düşünmeye başlar. Beşerler birden fazla vakit sana nasıl davranmaları gerektiğini, senin neye müsaade verdiğinden öğrenir.
İlişkide gerçek istikrar, iki tarafın da bazen vermesi bazen geri çekilmesiyle oluşur.
Çünkü sağlıklı sevgi fedakârlık içerir ancak kendini yok etmeyi değil. Bir insan daima kendinden eksilterek ilgiyi ayakta tutuyorsa, orada artık bağ değil yük taşımaya başlamış olabilir. Ve kimse daima bir tarafın omzunda taşınan münasebette sahiden memnun kalamaz. Tahminen de en değerli soru şudur: “Ben sahiden sevdiğim için mi veriyorum, yoksa kaybetmemek için mi kendimden vazgeçiyorum?” Zira bu ikisi dışarıdan çok benzeri görünür ancak insanın ruhunda bıraktığı iz büsbütün farklıdır. İşin daha da karmaşık tarafı şu; bağlarda fedakârlık birden fazla vakit tek başına büyümez, beraberinde sessiz beklentiler de taşır. İnsan “ben bunları yapıyorum, o da beni birebir derinlikte sever” diye düşünür. Lakin sevgi matematik üzere işlemiyor. Her veren, karşılığında birebir emeği göremeyebiliyor. Ve kırılma tam burada başlıyor. Zira kişi sadece yorulmuyor, birebir vakitte görünmediğini hissediyor. “Ben senin için bu kadar şeyi göze alırken sen neden tıpkı çabayı göstermiyorsun?” sorusu bağın içine yerleşiyor. Lakin burada rahatsız edici bir gerçek daha var: Daima fedakârlık yapan beşerler bazen gereksinimlerini açıkça tabir etmek yerine karşı tarafın “anlamasını” bekliyor. O anlaşılmayınca da içten içe kırılıyorlar. Meğer beşerler zihin okuyamaz. Birçok bağlantıda sorun sevgisizlik değil, konuşulmayan beklentiler. İnsan kendi hududunu söylemeyip sonra karşı taraf o sonu aşınca büyük hayal kırıklığı yaşayabiliyor. Halbuki hudut sessizce değil, netlikle kurulur.
Bazı bağlarda ise alma-verme istikrarı şuurlu formda bozuluyor. Bilhassa duygusal olarak merkezde olmayı seven bireyler, verici insanlara yönelmeye daha yatkın oluyor. Zira daima anlayan, daima telafi eden, daima toparlayan biri; alakayı başka taraf için çok konforlu hale getiriyor. Bir mühlet sonra emek veren kişi alakanın yük taşıyan omurgasına dönüşüyor. Ve en ironik kısmı şu: Çok veren beşerler birçok vakit en az kıymet gören bireyler olabiliyor. Zira emek görünür olmaktan çıkıp “zaten yapar” algısına dönüşüyor.
Burada insanın kendine dürüst olması gerekiyor.
Çünkü bazen fedakârlık dediğimiz şey aslında hudut koyamamak olabiliyor. “Sorun çıkmasın”, “beni yanlış anlamasın”, “gitmesin”, “kırılmasın” derken kişi kendi gereksinimlerini daima erteliyor. Sonra bir gün büyük bir patlama yaşıyor. Ancak karşı taraf şaşırıyor zira ortada hiç söylenmemiş bir yorgunluk var. Sessiz fedakârlıklar, sessiz kırgınlıklar üretir. Ve tahminen de ilgilerde en çok yanlış anlaşılan şey şu: Sağlıklı sevgi kendini feda etmek değildir. İki insanın birbirine alan açabilmesidir. Zira kendini daima küçülterek yürütülen alakalarda bir müddet sonra sevgi değil, tükenmişlik büyür. İnsan sevdiği şahsa dayanak olabilir, fedakârlık yapabilir, geri planda kalabilir ancak bunu daima yapan taraf olduğunda bağlantı eşitlikten uzaklaşır. O noktada kişi partner olmaktan çıkıp duygusal bir kaynak haline gelir. Daima veren, daima taşıyan, daima yönetim eden bir yapıya dönüşür. En sonunda şu gerçekle yüzleşmek gerekiyor: Bir bağlantıyı ayakta tutan şey sadece ne kadar verdiğin değildir. Bazen asıl belirleyici olan, neye müsaade verdiğindir. Zira sevgi sınırsız olabilir lakin insanın ruhsal dayanıklılığı değildir. Kendinden daima vazgeçerek kurulan bağlar, bir müddet sonra insanın kendi benliğine yabancılaşmasına neden olur. Ve kişi en sonunda karşısındakini değil, aynada kaybettiği kendisini özlemeye başlar.
Günün sonunda insan şunu anlıyor: Sağlıklı bir alaka, bir tarafın daima kendinden eksilmesiyle değil, iki insanın birbirinai görebilmesiyle ayakta kalır. Zira sevgi; susarak katlanmak, daima alttan almak ya da kendi muhtaçlıklarını yok saymak değildir. Gerçek bağ, kişinin hem karşısındakini sevebildiği hem de kendisini kaybetmeden var olabildiği yerde kurulur. Aksi halde fedakârlık vakitle sevginin lisanı olmaktan çıkar, sessiz bir tükenmişliğe dönüşür. Ve insan bir müddet sonra alakayı değil, o bağ uğruna vazgeçtiği kendisini yas tutarak yaşamaya başlar.
Bu makalede öne sürülen fikir ve yaklaşımlar büsbütün muharrirlerinin özgün fikirleridir ve Onedio’nun editöryal siyasetini yansıtmayabilir. ©Onedio
