Gece geç saatlere kadar uyanık kalmayı tercih eden bireylerin bu alışkanlığının sırf günlük rutinle sonlu olmadığı, bilimsel çalışmalarla daha net biçimde ortaya konuyor. Araştırmalar, “gece kuşu” olarak tanımlanan bireylerin biyolojik ritimleriyle birlikte birtakım ortak ruhsal eğilimler taşıdığını gösteriyor. Uyku saatlerindeki farklılıkların, bireylerin düşünme biçiminden davranış kalıplarına kadar uzanan geniş bir tesir alanına sahip olduğu bedellendiriliyor.
Bilimsel araştırmalar, gece geç saatlere kadar uyanık kalan bireylerin sadece “alışkanlık” değil, ölçülebilir ruhsal ve biyolojik eğilimler taşıdığını gösteriyor.
Psikolojide bu eğilim “kronotip” olarak tanımlanıyor ve bireyin gün içindeki zihinsel ve fizikî performans saatlerini belirliyor. Bilhassa “gece kuşu” olarak isimlendirilen kümenin birtakım kişilik özelliklerinde bariz paydaşlıklar olduğu görülüyor.
Araştırmalara nazaran gece geç yatan şahıslarda en sık öne çıkan özelliklerden biri açıklık (openness) düzeyinin yüksek olması. Bu bireyler ekseriyetle daha meraklı, yeni fikirlere açık ve rutin dışı düşünmeye yatkın oluyor. Birebir zamanda risk alma eğilimleri ve yenilik arayışı da daha bariz. Birtakım çalışmalar, bu kümenin yaratıcı düşünme ve sorun çözme testlerinde daha yüksek performans gösterebildiğini de ortaya koyuyor.
Bunun yanında kişilik psikolojisi literatüründe gece kuşluğu ile içe dönüklük, duygusal dalgalanma (nevrotiklik) ve ağır zihinsel aktivite ortasında da ilgi bulunduğuna dair bulgular var.
Özellikle gece saatlerinde toplumsal uyaranların azalması, bu bireylerin daha çok iç dünyalarına yönelmesine ve düşünsel olarak daha faal hale gelmesine taban hazırlıyor.
Bazı araştırmalar ise daha tartışmalı bir noktaya dikkat çekiyor: gece faal olan bireylerde dürtüsellik, norm dışı davranışlara yatkınlık ve “karanlık kişilik özellikleri” (narsisizm, manipülatif eğilimler gibi) ile zayıf ancak manalı münasebetler bulunabildiği belirtiliyor.
Öte yandan bu tablo tek istikametli değil.
Gece kuşlarının tamamı tıpkı kişilik profiline sahip değil. Uzmanlara nazaran burada belirleyici olan şey “geç yatmak”tan çok, bunun altında yatan biyolojik saat farklılığı ve hayat stili ahengi.
Genel çerçevede bakıldığında bilim insanları şu bahiste hemfikir: Gece geç yatanlar daha “tek tip” bir karaktere sahip değil, lakin ortalamada yaratıcılığı yüksek, zihinsel olarak etkin ve klasik ritimlere daha az uyumlu bir profilgösterme eğilimindeler.
