Geçtiğimiz günlerde annesi tarafından reddedilen Japon makak yavrusu Punch’ın imgeleri milyonlarca insanın içini burktu. Sarıldığı peluş oyuncakla teselli araması kısa müddette toplumsal medyada gündem oldu. Manzaralar duygusal reaksiyon yarattı ve tabiatta annelerin yavrularını neden terk ettiği sorusunu da yine tartışmaya açtı.
Kaynak 1, Kaynak 2
Anne reddi düşündüğümüz kadar yaygın değil fakat belli şartlar altında görülebiliyor.
Japonya’daki Ichikawa Hayvanat Bahçesi’nde doğan Punch’ın annesi birinci sefer doğum yapan genç bir dişiydi. Primatologlara nazaran deneyimsizlik, anne-yavru bağının kurulmasını zorlaştırabiliyor. Birinci doğumunu yapan dişiler bazen yavru bakımını nasıl sürdüreceğini bilemeyebiliyor.
Uzmanlar ayrıyeten Punch’ın çok sıcakların yaşandığı bir periyotta doğduğunu belirtiyor. Yüksek gerilim altındaki çevresel şartlar, annenin kendi sıhhatini ve gelecekteki üreme talihini muhafazayı öncelik haline getirmesine yol açabiliyor. Bu türlü durumlarda yavru bakımını sürdürmek riskli görülebiliyor.
Sosyal hiyerarşi ve küme dinamikleri yavrunun kabul edilmesinde kritik rol oynuyor.
Japon makakları katı ana soyuna dayalı hiyerarşik düzenle yaşar. Yüksek statülü aileler baskın pozisyondayken alt sıradakiler daha fazla saldırgan davranışa maruz kalabilir. Punch’ın öbür maymunlar tarafından kovalanması ya da itilmesi dışarıdan zorbalık üzere görünse de uzmanlara nazaran bu, küme içi olağan toplumsal etkileşimlerden biri.
Anne dayanağı olmadan büyüyen yavrular, baskın bireylere nasıl boyun eğeceğini öğrenmekte zorlanabilir. Uzmanlara nazaran bu durum yetişkinlikte kümeye ahenk sağlama sürecini zorlaştırabilir. Yani anneden mahrum büyüme sadece duygusal değil, toplumsal gelişim açısından da belirleyici olabilir.
Doğada yavru terk etme davranışı birçok vakit hayatta kalma stratejisi olarak ortaya çıkar.
Memelilerde gebelik ve bakım süreci dişiler için yüksek güç maliyeti yaratır. Besin kaynakları sınırlıysa tüm yavrulara eşit bakım vermek anne ve yavruların tamamı için risk oluşturabilir. Evrimsel süreç, birtakım durumlarda annenin en zayıf yavruyu terk ederek başkalarının hayatta kalma talihini artırmasını avantajlı hale getirmiştir.
Benzer davranışlar farklı cinslerde de gözlenir. Merinos koyunlarında ikiz doğum sonrası ikinci yavrunun terk edilmesi bilinen örneklerden biridir. Düşük proteinli otlak şartlarına ahenk sağlayan bu davranış, annenin hayatta kalma ve güçlü yavru yetiştirme bahtını artıran evrimsel cevap olarak kıymetlendirilir.
Punch’ın peluş oyuncağa sarılması ise uzmanlara nazaran bağlanma muhtaçlığının doğal sonucu. Yeni doğan makak yavruları annelerine tutunarak itimat duygusu geliştirir. Tutanacak canlı temas olmadığında, oyuncak gibisi objeler süreksiz bağlanma figürü fonksiyonu görebilir.
