Bir görüntüye denk geldiniz. Biri yağmurun altında ağlıyor, biri İspanyol balkonunda keman çalıyor, yaşlı bir teyze dans ederken kalpleri topluyor. Ve içinden bir ses ‘Bu çok düzgün ya…’ diyor. Lakin sonra çabucak akabinde öteki bir ses geliyor: “Bir dakika… Bu sahne biraz fazla âlâ değil mi?”
Artık toplumsal medya, yalnızca kullanıcıların çektiği içeriklerden ibaret değil. Yapay zeka, bir sahneyi baştan sona, sıfırdan yaratabiliyor. Üstelik bu görüntüler o kadar gerçekçi ki, gerçek olanla olmayan ortasındaki çizgi, bildiğimiz manada bulanıklaşıyor.
İşte tam da bu yüzden, bir içeriğin AI eseri olup olmadığını anlamak için bir ölçü dikkat, biraz müşahede, biraz da bu rehber gerekiyor. Hazırsanız başlıyoruz.
1. Göz kırpmayan insan mı olur?
İnsan gözü doğal olarak belli aralıklarla kırpılır ancak yapay zekâ şimdi bu hususta tam not alamıyor. Bir görüntüde kişi uzun mühlet gözünü kırpmıyorsa ya da göz kapakları garip garip hareket ediyorsa bu durum, o manzaranın uydurma olduğuna dair güçlü bir işaret olabilir. Ayrıyeten gözlerdeki canlılık eksikliği de dikkat alımlı olur. Gerçek bir beşerde gözün ışığı, mimiklerle olan ahengi hissedilirken, yapay olanlarda güya camdan yapılmış üzere sabit ve hissiz durur. Bu yüzden o bakışlara yeterli bak!
2. Parmaklarını say, emin ol!
Evet, hala işe yarıyor. Yapay zeka, insan elini üretmekte önemli manada zorlanıyor. Bir kişinin bardağı tutuşu, kalemi kavrayışı, el hareketleri… Hepsi biraz garip, biraz mekanik. Parmaklar ya fazla uzun ya da eksik oluyor. Bazen bir el altı parmaklı oluyor ancak o kadar düzgün ki fark etmiyorsun bile. Bilhassa süratli geçen görüntülerde yapay zeka bu cins ayrıntılara çok takılmıyor.
3. Art plan ayrıntılarında cümle kuramayan tabelalar…
Kitaplık var lakin kitap isimleri “Jajol Kloztr” üzere uydurma. Ya da sokak sahnesinde tabelalar bir tuhaf, harfler karışmış. Yapay zeka yazı konusunda hala tökezliyor. Art planda bir şeyler fazla estetik ya da gözün takılıyor ancak nedenini anlayamıyorsan, sebebi muhtemelen yapay zeka.
4. Seslere dikkat et!
Yapay zeka dayanaklı sesler son devirde hayli gelişti fakat hala robotik bir titreşimden kaçamıyorlar. Mesela birinin ağlayarak konuştuğu bir görüntü var diyelim, sesi düz çizgide ilerliyor, ne iniş var ne çıkış. Tonlama yok, vurgu yok, hatta bazen sözler ortası garip duraklamalar var. Tam ‘Bir şey eksik ancak ne?’ dediğiniz anlarda AI sahnede olabilir.
5. Mimikler…
AI bir hız sözü vermeye çalışıyor fakat ya fazla abartıyor ya da büsbütün unutuyor. Mesela, biri kahkaha atıyor fakat gözleri donuk. Ya da bir çocuk ağlıyor lakin hız sözü gülüyor üzere. Mimikler uyumsuz, yüz kasları senkronize değil. Güya biri hızına gülme efekti yapıştırmış üzere duruyor.
6. Dudaklarla sözler ortasında uzaklık var mı?
Deepfake görüntülerde dudak senkronizasyonu bazen o kadar makûs ki, geriden ses geliyor lakin ağız ‘merhaba’ demeye çalışıyor. Bilhassa konuşma görüntülerinde bu ayrıntısı güzel izlemek gerekiyor. Sesle imaj ortasında bir saniyelik fark bile tüm büyüyü bozar. ‘Sesi duyuyorum lakin ağız diğer bir şey söylüyor’ diyorsan, bu sahnede gerçek biri oynamıyor olabilir.
7. Kıyafetler uydurma üzere duruyorsa…
Yapay zeka bazen kıyafet üretirken gerçek dışı kesimler yaratıyor. Örneğin, birinin üstünde gömlek var lakin düğmeler yamuk dizilmiş ya da yakası omzundan sarkıyor. Logolar ‘ADADAS’ üzere tanıdık lakin değil; o klasik AI karıştırması.
8. Işık bir yerden, gölge farklı yerden.
Işık bir yandan geliyor fakat gölge öteki bir yerde… ya da hiç yok! Yapay zeka görüntülerinde gölgeler fizik kurallarına muhalif davranabilir. Güneş dorukta lakin gölge yana hakikat düşüyor, ya da insanın ayağının tabanında olması gereken gölge büsbütün unutulmuş. Gerçek bir görüntüde ışık ve gölge münasebeti dengeli ve fizik kurallarına uyar. AI ise bazen bu kuralları hiçe sayabiliyor. Bilhassa kıyafet ayrıntılarında, yüze düşen gölgelerde ya da cama yansıyan imajlarda tutarsızlık varsa, o görüntüde bir şeylerin aksi gittiğini anlayabilirsin.
9. Hiç yaşlanmayan yüzlere dikkat!
Bazı görüntülerde insanların yüzleri o kadar pürüzsüz, çizgisiz ve ‘photoshop’lu gibi’ oluyor ki insan ister istemez şüpheleniyor. Hele bir de mimik yoksa, her cümlede birebir yüz tabiri kalıyorsa… yapay zekanın işleri olabilir.
Gerçek hayattaki gözenekleri, kırışıklıkları ya da yüzdeki küçük kusurları yok eder. Bu da kişiyi bir çeşit plastik yüzlü avatara dönüştürür. Bir yüz fazla harikaysa ve burnun tabanında durduğu halde hala filtreli üzere görünüyorsa, o görüntü gerçek olmayabilir.
10. Altyazı saçmalıyorsa işler karışık!
Bazı AI görüntülerinde alt yazılar da yapay zeka tarafından otomatik yerleştiriliyor. Lakin senkron kaymaları, bağlamsız çeviriler ya da komik yazım yanılgıları varsa o görüntünün otomatik üretildiğini anlayabilirsin. Ayrıyeten alt yazıların görüntüyle büsbütün alakasız içerik taşıması da yapay zekanın sınıfta kaldığı öbür bir alan. ‘Merhaba’ diyor lakin alt yazıda ‘Yeryüzü insanlarını selamlıyorum’ yazıyor mesela. Bu üzere çelişkiler en net sinyallerden biri olabilir.
11. Yorumlar, “Bu gerçek mi?” diye kaynıyorsa…
Bazen en net ipucu yorumlarda bâtın. Şayet bir görüntünün altı ‘Bu yapay mı?’, ‘Göz kırpmıyor resmen’, ‘Deepfake bu’ üzere yorumlarla dolup taşıyorsa yalnız olmadığını anlarsın. İnsanların toplu sezgileri genelde çok güçlüdür. Bir görüntü hakikaten garipse, zati birden fazla kişi bunu fark eder. O yüzden bir görüntü kafanı karıştırdıysa, yorumları oku. Hatta bazen en sağlam tahlilleri yorumlarda bulursun. Toplumsal medyanın kolektif zekası, AI içeriklerini yakalama konusunda şaşırtan derecede başarılı.
