Sosyal medyada gezinirken karşınıza çıkan o hararetli tartışmalar, birdenbire yayılan evraklar yahut kesilmiş görüntüler aslında global bir dijital savaşın kesimi olabilir mi? Yanıt: Mutlaka evet. Bugün, devletlerin ve global aktörlerin klavyeler ardında yürüttüğü, adeta birbirine ziyan verme savaşına dönüşen ‘Yabancı Bilgi Manipülasyonu’ yani FIMI kavramını mercek altına alıyoruz.
Küresel ölçekte tüm ülkelerin ve kurumların ortak baş ağrısı haline gelen bu manipülasyon dalgası, Avrupa Birliği Türkiye Delegasyonu’nun finansmanıyla CNN TÜRK ekranlarında yayınlanan Doğruluk Elçileri programında sunucu Nezih Orhon ve araştırmacı Asuman Kübra Baş tarafından masaya yatırıldı. Dijital platformların hem birer araç hem de bağımsız birer aktör haline geldiği bu yeni dünyada, siber ataklardan algı operasyonlarına kadar her şey ‘Hibrit Savaşların’ bir kesimi.
1. FIMI Nedir ve Sıradan Palavra Haberlerden Farkı Ne?
FIMI (Foreign Information Manipulation and Interference), yabancı devletlerin yahut devlet kontaklı yapıların, amaç seçtikleri bir ülkedeki kamuoyunu, demokratik ya da politik süreçleri etkilemek emeliyle kasıtlı olarak yürüttüğü koordineli bilgi faaliyetleridir. FIMI’yi sıradan dezenformasyondan ayıran iki anahtar söz var: Manipülatif olması ve Koordineli olması. Burada emel illa büsbütün palavra içerik üretmek değildir; uzun bir konuşmanın yalnızca makul bir kısmını cımbızlayarak gaye ülkenin kültürel kodlarına uygun algılar tasarlamak da bu operasyonun bir kesimidir.
2. Yapay Zekada Büyük Tehlike: ‘Veri Zehirlemesi’ (Data Poisoning)
Yapay zeka araçları bu çeşit operasyonların maliyetini düşürüp yayılım suratını katlasa da asıl görünmeyen tehlike çok daha büyük: Data Zehirlemesi! Yapay zeka platformlarının beslendiği ham dijital bilgilerin manipüle edilmesi, bu sistemlerin büsbütün taraflı ve yanlış cevaplar üretmesine neden olabiliyor. Bu yüzden uzmanlar, toplumsal medyadaki içerikler kadar yapay zekadan alınan cevaplara da kuşkuyla yaklaşılması gerektiğini vurguluyor. Karşımıza çıkan her içerikte şu soruyu sormak hayati değer taşıyor: ‘Bunu hangi aktör, neden benim görmemi istiyor?’
3. Dijital Dedektiflik: Haritalar Üzerinden Coğrafik Pozisyon Tespiti Nasıl Yapılır?
Nezih Orhon programda, kuşkulu bir görselin nerede çekildiğini ve tez edilen pozisyonun doğruluğunu harita uygulamaları üzerinden nasıl teyit edebileceğimizi adım adım gösterdi. İşte internette uydurma pozisyon oyunlarını bozacak o taktikler:
ADIM 1: GÖRSELİ ALICI GÖZÜYLE İNCELEYİNŞüpheli fotoğrafı büyüterek art plandaki ipuçlarını yakalayın. Tabela, sokak yazısı, reklam panoları, mimari yapı yahut adres üzere ayırt edici anahtar sözleri tek tek ayıklayın.
ADIM 2: HARİTA UYGULAMALARINDAN ARAMA YAPINFotoğraftan elde ettiğiniz ipuçlarını (örneğin trafik ışığında tespit edilen ‘Bastion Strase’ sokak ismi gibi) arama motorlarının harita uygulamalarına yazarak pozisyonu daraltın.
ADIM 3: SOKAK GÖRÜNÜMÜ (STREET VIEW) İLE EŞLEŞTİRİNHarita uygulamasının sokak görünümü yahut o bölgeye ilişkin kullanıcı fotoğrafları kısmını açın. Elinizdeki kuşkulu görselle haritadaki gerçek sokak mimarisini karşılaştırarak pozisyonun doğruluğunu kesin olarak teyit edin.
Unutmayın, toplumsal medyadaki düzmece kampanyaların ve bilgi operasyonlarının maksadı haline gelmemek için temel seviyede medya, siyaset ve pozisyon okuryazarlığı geliştirmek hepimizin dijital savunma kalkanıdır.
* Bu yazı, Avrupa Birliği Türkiye Delegasyonu’nun finansmanıyla CNN TÜRK ekranlarında yayınlanan Nezih Orhon ile Doğruluk Elçileri programındaki (Konuk: Asuman Kübra Baş) datalar referans alınarak Onedio okurları için içerik/köşe yazısı formatına dönüştürülmüştür.
Bu makalede öne sürülen fikir ve yaklaşımlar külliyen müelliflerinin özgün fikirleridir ve Onedio’nun editöryal siyasetini yansıtmayabilir. ©Onedio
