90’lı yılların bilgisayar kasalarında yer alan TURBO düğmesi, ismine karşın sistemi hızlandırmak için değil yavaşlatmak için kullanılıyordu. Devrin kimi yazılımları yüksek işlemci suratlarında düzgün çalışmadığı için kullanıcılar bu tuşla uyumluluk sağlıyordu. Bugün nostaljik bir ayrıntı olarak hatırlanan bu özellik, aslında erken devir PC teknolojisinin pratik tahlillerinden biriydi.
Eski masaüstü bilgisayarlarda güç tuşunun yakınında yer alan bu fizikî buton, işlemcinin çalışma suratını değiştirmek için kullanılıyordu.
Basıldığında bilgisayar hızlanmıyor, tersine makul bir düzeye düşürülüyordu. Bu durum birinci bakışta çelişkili görünse de 80’ler ve 90’ların yazılım mantığıyla hayli uyumluydu.
Dönemin birtakım oyunları ve programları, belli işlemci suratlarına nazaran tasarlanmıştı. Donanım geliştikçe ve işlemciler beklenenden çok daha süratli hale geldikçe bu yazılımlar denetimden çıkabiliyor, çok hızlanma, grafik yanlışları ya da direkt çökme üzere meseleler ortaya çıkıyordu. TURBO düğmesi, bu uyumsuzluğu dengeleyen pratik bir tahlil olarak devreye giriyordu.
Genellikle kullanıcılar ekranda yer alan küçük bir LED gösterge sayesinde sistemin hangi süratte çalıştığını takip edebiliyordu. Yani aslında “TURBO açık” olduğunda bilgisayar yavaş, kapalı olduğunda ise daha süratli çalışıyordu; isimlendirme bile başlı başına bir baş karışıklığıydı.
Bu düzeneğin birinci örneklerinden biri, 1980’lerin ortasında piyasaya çıkan birtakım IBM uyumlu PC klonlarında görüldü.
Özellikle Eagle PC Turbo üzere modellerde kullanıcılar 4.77 MHz ile 8 MHz üzere farklı işlemci suratları ortasında geçiş yapabiliyordu. Bu da o periyot için kıymetli bir esneklik manasına geliyordu.
Kısa müddette birçok üretici bu fikri benimsedi ve TURBO düğmesi neredeyse kasa dizaynının standart bir modülü haline geldi. Ön panelde küçük bir buton ve yanında sürat pahasını gösteren kırmızı LED’ler görmek epey sıradan bir durumdu.
Neden ortadan kalktı?
Zamanla yazılım geliştirme anlayışı değişti. Programlar artık sadece mevcut donanıma değil, gelecekteki daha güçlü sistemlere de uyumlu olacak biçimde tasarlanmaya başladı. Gerektiğinde yazılıma denetimli gecikmeler eklenerek sürat kaynaklı yanılgıların önüne geçildi.
Buna paralel olarak işlemci mimarileri de standartlaşınca, farklı sürat modlarına manuel geçiş gereksinimi ortadan kalktı. 90’ların ortalarından itibaren TURBO düğmesi yeni kasalarda daha az görülmeye başlandı ve 2000’lere gelindiğinde büsbütün tarihe karıştı.
Bugün ise eski oyunları çağdaş sistemlerde çalıştırmak için misal bir mantık yazılımsal olarak uygulanıyor. DOSBox üzere emülatörler, işlemci suratını sanal olarak düşürerek o devrin “TURBO açık mı kapalı mı?” ikilemini dijital ortamda yine canlandırıyor.
