Sokakta tanıdık birine rastlanınca yüz çabucak hatırlanıyor. Nereden tanındığı da birden fazla vakit çıkarılıyor. Lakin isim kısmına gelince zihin apansız durabiliyor. Epeyce yaygın yaşanan toplumsal krizlerden biri tam olarak burada başlıyor. İşin gerisinde ise beynin çalışma biçimi yer alıyor.
Beyin, yüzleri tanımak için özel sistem kullanıyor
İnsan beyni, yüzleri algılama konusunda şaşırtan derecede gelişmiş çalışıyor. Şakak bölgesine yakın alanda yer alan ve bilim dünyasında ‘fusiform face area’ olarak bilinen kısım, sadece yüzleri fark etme konusunda faal rol üstleniyor.
Araştırmalar, kişi bir yüz gördüğünde kelam konusu alanın süratle devreye girdiğini gösteriyor. Mesken, otomobil ya da masa üzere objelerde birebir reaksiyon görülmüyor. Yani beyin, insan yüzünü öteki imgelerden başka kategoride pahalandırıyor.
Durum o kadar güçlü ki beşerler vakit zaman bulutlarda, taşlarda, prizlerde hatta musluklarda bile yüz görüyormuş üzere hissediyor. Psikolojide ‘pareidolia’ ismi verilen eğilim de yüz tanıma sisteminin ne kadar hassas olduğunu ortaya koyuyor. Elhasıl zihin, yüzleri seçmek ve hafızaya atmak konusunda epey tezli davranıyor.
İsim hatırlamak ise tanımaktan çok daha güç işlem
Birini görünce beynin yaptığı şey aslında hayli kolay. Daha evvel karşılaşılıp karşılaşılmadığını denetim ediyor ve süratli biçimde tanıdık sinyali veriyor. Lakin isim hatırlamakta birebir kolaylık yok. Zira isimler birden fazla vakit mana taşımayan etiketler üzere depolanıyor. Yüz ortada dururken isim görünmüyor, zihin onu hafıza içinden çekip çıkarmak zorunda kalıyor.
Üstelik isimler, saç rengi ya da giysi üslubu üzere açıklayıcı bilgiler kadar güçlü ipucu taşımıyor. O yüzden kişi hakkında pek çok ayrıntı akla gelirken ismi bir türlü gelmeyebiliyor.
Dil merkezleri, hafıza irtibatları ve çağrışımlar ortasında kısa periyodik trafik yaşanıyor. Sonuç olarak yüzü anında tanımak kolay kalırken isim hatırlamak daha yorucu hale geliyor. En hudut bozucu kısım ise birçok vakit ismin sohbet bittikten sonra akla gelmesi.
