Asansöre bindiğinizde birden fazla kişinin tavana ya da telefona baktığını fark etmişsinizdir. Küçük alanlarda beşerler ekseriyetle göz teması kurmaktan kaçınır. Psikolojiye nazaran davranışın ardında şahsî alan ve toplumsal normlar yer alıyor. Uzmanlar davranışın bilinçsiz biçimde geliştiğini belirtiyor. Asansörde yaşanan sessizliğin nedeni aslında ruhsal refleks olabilir.
Kişisel alan ihlali göz temasından kaçınmaya neden oluyor
Otobüste yanınıza oturan yabancının size fazla yaklaştığını hissettiğinizde neredeyse refleks olarak diğer istikamete bakıyor, göz temasını kesiyorsunuz. Psikolojiye nazaran bu davranış tesadüf değil, şahsî alan ihlaline karşı geliştirdiğimiz üniversal bir başa çıkma sistemidir.
Antropolog Edward Hall’ün 1960’larda geliştirdiği yakınbilim teorisine nazaran beşerler etrafında farklı aralık alanları oluşturur. 0-45 santimetre ortasındaki intim uzaklık sırf en yakın bireylerle paylaşılması gereken alan olarak kabul edilir.
Stanford Üniversitesi’nden toplumsal psikolog Dr. Jeremy Bailenson’ın araştırmasına nazaran, şahsî alana girildiğinde gerilim hormonlarında artış gözlemlenir. İştirakçilerin kortizol düzeylerinin yüzde 23 oranında yükseldiği tespit edilmiştir.
Kibar dikkatsizlik toplumsal nezaket olarak görülüyor
Sosyolog Erving Goffman’ın tanımladığı ‘kibar dikkatsizlik’ kavramı, bu durumda sergilenen davranışı açıklar. Psikolojiye nazaran göz temasından kaçınma, toplumsal bir nezaket kuralı olarak kabul edilir. Bu davranış, karşı tarafa tehdit oluşturmadığımız bildirisini verir.
Yale Üniversitesi’nden Dr. Christina Rohr’un araştırması, toplu taşıma ve kapalı alanlarda göz temasından kaçınmanın gerilim düzeyini yüzde 15 oranında düşürdüğünü ortaya koymuştur. Bu davranış, hem kendi konforumuzu hem de karşı tarafın rahatlığını muhafazaya yardımcı olur.
Görsel kaçınma ruhsal savunma düzeneği olarak ortaya çıkıyor
Kişisel alan ihlali yaşandığında göz temasından kaçınmak ruhsal olarak farklı fonksiyonlar görür. Bu davranış tehdit algısını azaltır, ortamı olağanlaştırmaya yardımcı olur ve ruhsal konforu korur. Harvard Medical School’dan nöro-psikolog Dr. Sarah Mitchell, yabancılarla göz temasının bilinçaltında alarm sistemini tetiklediğini belirtiyor.
Bu davranış tıpkı vakitte öğrenilmiş toplumsal normlarla da temaslıdır. Çocukluk periyodundan itibaren yabancılarla göz temasından kaçınma alışkanlığı kazanılır. Psikologlara nazaran bu refleks, evrimsel savunma sistemlerinin çağdaş dünyadaki yansıması olarak kabul edilir.
