Sosyal medyada yeni devirde çocuklar için inançlı kullanım temel alınacak; e-Devlet token ile yaş doğrulama, ailelere güçlü denetim ve anonim hesaplara karşı caydırıcı sistem hayata geçirilecek.
TBMM Genel Kurulu’nda bu hafta görüşülecek olan torba kanun teklifindeki toplumsal medya ve dijital platformlara ait çalışmada, bilhassa çocukların korunması, platformların sorumluluğu ve içerik kontrolü alanında dikkat çeken düzenlemeler öne çıkıyor.Yeni düzenleme, toplumsal medyayı daha denetlenebilir hale getirirken bilhassa çocuklar için inançlı bir dijital ekosistem kurmayı amaçlıyor. Platformların sorumluluğu artarken, ailelerin denetimi güçleniyor ve kullanıcıların korunmasına yönelik yeni bir çerçeve oluşturuluyor.
Yeni düzenlemeyle 15 yaş altındaki çocukların toplumsal medya hesabı açması büsbütün engellenecek. Bu yasak, sırf beyana dayalı değil, teknik sistemlerle uygulanacak.
Sistem teknik olarak nasıl işleyecek?
E devlet üzerinden üretilecek “token” ile kullanıcıların yaş bilgisi doğrulanacak. Token’ dediğimiz şey aslında küçük bir dijital belge. Elektronik imzalı bir evrak üzere ya da bir bilet, bir jeton üzere düşünülebilir. Bu token’daki bilgiler sadece BTK ile kişi ortasında olacak.
Yani kullanıcıya elektronik imzalı bir doğrulama evrakı verilecek, bu doküman, kişinin sadece yaş kriterini sağladığını gösterecek. Sistem sayesinde kullanıcılar, toplumsal medya platformlarına girişte kimlik bilgisi paylaşmadan yaş doğrulaması yapabilecek. Başka hiçbir bilgi kendileriyle paylaşılmayacak.
Özellikle oyun ve uygulama içi harcamalar aile denetiminde olabilecek
Yeni devirde ebeveynler, çocuklarının dijital hayatı üzerinde daha fazla denetim sahibi olacak. Bilhassa oyun platformları; ekran mühleti sınırlama, hesap ayarlarını yönetme, oyun ve uygulama içi harcamaları onaya bağlama üzere araçları sunmak zorunda olacak. Bu sayede aileler çocuklarının dijital risklerden koruyabilecek.Oyunlar yaş kriterlerine nazaran derecelendirilerek sunulacak. Derecelendirilmemiş oyunlar, en yüksek yaş kümesinde kabul edilecek. Günlük erişimi 100 binin üzerindeki oyun dağıtıcılar Türkiye’de temsilci bulunduracak.
Bu düzenleme en çok oyun içi satın alma (in-app purchase) tarafını etkileyecek. Zira çocukların denetimsiz harcama yapması esasen dünya genelinde büyük bir sorun. Sistem “hesap açma + harcama yetkisi”ni başka ayrı denetim edecek.
Kimlik bilgileri toplumsal medya sunucularında mı olacak?
Sistem e devlet üzerinden, BTK ile kullanıcı (vatandaş) ortasında “Aracı Kapı” sistemiyle işleyecek. Hasebiyle teknoloji firmaları direkt vatandaşla muhatap olmayacak, vatandaş bu mecraya, işleyiş olarak bir jetona, bilete benzetebileceğimiz “Token” denilen bir doğrulama evrakı ile kayıt olacak. Yani bir manada mecra yalnızca onaylı bir evrak ile kayıt müsaadesini görmüş olacak, vatandaşın bilgisini değil.
Anonim hesaplarla prestij suiskatlerinin önüne geçilir mi?
Halk ortasında gerçek kimlik zaruriliği olarak söz edilen, elektronik imzalı doğrulama dokümanı ile toplumsal medya hesaplarına girilmesi ile:
Sahte hesap açmak zorlaşır, bilhassa organize troll ağları ve bot hesaplar önemli darbe alır.
Caydırıcılık artar, beşerler hakaret, iftira, tehdit üzere kabahatleri işlerken “yakalanırım” hissini daha fazla hisseder.
Hukuki süreçler hızlanır, failin kimliği baştan muhakkak olacağı için soruşturma süreçleri daha süratli yürür.
Bu yüzden bilhassa organize karalama kampanyalarında bariz bir azalma görülebilir.
Diğer Ülkeler bu sıkıntıya nasıl yaklaşıyor?
Türkiye’nin gündeminde olan hususa dair Dünyada 3 yaklaşım var: Avusturalya’da uygulanan yasak modeli ABD’nin birtakım eyaletlerinde uygulanan ID doğrulama modeli, Türkiye’nin yaklaşımı olan ve Avrupa Birliği ülkelerinde üzerinde çalışılan Token / gizlilik odaklı model.
Avrupa Birliği (Token benzeri sistem):
Avrupa Birliği, “dijital kimlik cüzdanı / mini-wallet” sistemi geliştiriyor. Bu sistemde kullanıcı kimliğini devlete doğrulatıyor ve platforma yalnızca “yaş uygun / değil” bilgisini gönderiyor. Yani platform kimliği görmüyor, yalnızca doğrulama sonucu görüyor.
2026 yılı içinde tüm AB ülkelerinden yaygınlaşması planlanıyor.
Fransa
Sosyal medya ve dijital platformlarda yaş doğrulama zaruriliği getirildi. Bilhassa yetişkin içeriklerde kimlik/yaş doğrulama sistemleri kullanılıyor. Platform kullanıcı ile ilgili tüm datalara sahip oluyor.
Avustralya
16 yaş altına toplumsal medya yasağı getirildi, platformlara yaş doğrulama zaruriliği getirildi, Token üzere saklılık odaklı sistem şimdi tam uygulanmış değil.
Norveç, İspanya, Danimarka
15–16 yaş sonu planlanıyor, mecburî yaş doğrulama sistemleri gündemde
ABD; Utah, Texas, Tennessee üzere eyaletler
Kullanıcıların bir dijital platforma giriş yaparken gerçek kimlik bilgilerinin resmi bir evrakla doğrulanması esasına dayanan ID doğrulama modeli, ABD’de en yaygın kullanılan sistem olup, yaş doğrulama, ebeveyn müsaadesi, uygulama indirme denetimi, bilgi kapalılığı zımnilik tartışmalarının çok yüksek olduğu modeldir.
Türkiye’de önerilen ve alt yapısı hazırlanmış olan sistem, dünyada en çok Avrupa Birliği’nin geliştirdiği “gizli yaş doğrulama (token)” modeliyle benzeşmekte olup, şimdi hiçbir ülke bu sistemi tam ve meselesiz formda uygulayabilmiş değil.
Dijital Özgürlük ve Dijital Güvenlik Ortasında İstikrarlı Bir Sistem
Söz konusu düzenlemenin sırf bir kontrol düzeneği olmayıp, birebir vakitte dijital dünyada inançlı, şeffaf ve sorumlu bir yapı oluşturmayı hedefliyor.
Tüm dünyanın sorunu olan sıkıntıya, örnek bir modelleme getiren Türkiye’nin bu adımı, dijital özgürlük ile dijital güvenlik ortasında daha istikrarlı bir sistem kurulması açısından değerli bir eşik.
Linkedln
Bu makalede öne sürülen fikir ve yaklaşımlar büsbütün muharrirlerinin özgün fikirleridir ve Onedio’nun editöryal siyasetini yansıtmayabilir. ©Onedio
