İkili alakalarda yaşanan tartışmalar, ekseriyetle bir uyuşmazlığın yahut ortadaki bağların zayıfladığının göstergesi olarak algılanır. Lakin çağdaş psikoloji ve klinik araştırmalar, uzun ömürlü ve sağlıklı bir beraberliğin sırrının hiç arbede etmemek değil, tersine bu çatışmaları yanlışsız bir biçimde yönetebilmek olduğunu ortaya koymaktadır. Kriz anlarında başvurulan bağlantı stratejileri, bir tartışmanın ilgiyi yıkıcı bir noktaya taşımasını engelleyebileceği üzere, hakikat uygulandığında o bağları eskisinden çok daha güçlü bir hale getirebilir.
Psikologlara nazaran sağlıklı bağlantıların sırrı çatışmaların yaşanmaması değil, bu çatışmaların nasıl yönetildiğidir.
Ünlü bağlantı araştırmacısı Dr. John Gottman’ın 40 yıllık çalışmaları, keyifli çiftlerin çatışma tahlilinde uyguladığı makul kalıpları ortaya koyuyor. Bu araştırmalar, münasebetlerde sürdürülebilir mutluluğun adeta matematiksel bir formülü olduğunu gösteriyor.
Gottman’ın Altın Oranı: 5:1 Kuralı
Washington Üniversitesi’nden Dr. John Gottman’ın çığır açan araştırmaları, memnun çiftlerin müspet ve negatif etkileşimleri ortasında makul bir istikrar kurduğunu ortaya koymaktadır. Bu çalışmalara nazaran, her 1 negatif etkileşim için 5 olumlu etkileşimin gerçekleşmesi gerekmektedir.
Gottman bu durumu şu formda açıklıyor:
‘İlişkilerde sürdürülebilir memnunluk, negatif anların olumlu anlarla yalnızca dengelenmesi değil; olumlu anların yoğunluğuyla negatif anların bastırılmasıyla mümkün olur.’
Çatışma İdaresinde 4 Temel Strateji
1. ‘Ben’ Lisanı: Suçlamadan Tabir Etme
Psikologlara nazaran tartışmalarda kullanılan lisan, sonucu belirleyen en kritik faktördür. ‘Sen’ ile başlayan cümleler (örneğin; ‘Sen beni daima ihmal ediyorsun’) karşı tarafı anında savunma moduna sokarken; ‘Ben’ lisanı duygusal güvenlik yaratır.
Stanford Üniversitesi Psikoloji Kısmı’ndan Dr. Carol Dweck’in araştırmaları, ‘ben’ lisanının çiftler ortası empatiyi %40 oranında artırdığını göstermektedir. ‘Ben kendimi yalnız hissediyorum’ ifadesi ile ‘Sen beni üzüyorsun’ ifadesi beyinde büsbütün farklı nörolojik yansılar yaratır. Birincisi sorunu çözmeye odaklanmayı sağlarken, ikincisi karşı atak düzeneklerini devreye sokar.
2. Zamanlama: Hakikat Anı Yakalama
Çatışma tahlilinde zamanlama, birçok vakit tartışılan içerikten bile daha kıymetlidir. Psikolojiye nazaran, gerilim hormonu olan kortizolün yüksek olduğu anlarda yapılan konuşmaların yapan olma ihtimali çok düşüktür.
UCLA’dan Dr. Benjamin Karney’nin çiftler üzerindeki araştırmaları, rahat ve sakin anlarda başlatılan sıkıntı konuşmaların muvaffakiyet oranının %70 daha yüksek olduğunu ortaya koymaktadır. Gottman’a nazaran, güç bahisleri konuşmak için en gerçek vakit, her iki tarafın da duygusal olarak dingin olduğu andır.
3. Tek Bahis Odaklanması (Eski Defterleri Açmamak)
Tartışmalarda mevzunun dağılması, çözümsüzlüğün ana nedenlerinden biridir. Gottman’ın ‘Mutfak Lavabosu’ (Kitchen Sink) sendromu olarak isimlendirdiği bu durum; kolay bir meseleden başlayıp geçmişteki tüm sorunların, tıpkı birikmiş bulaşıklar üzere bir anda ortaya dökülmesidir.
Harvard Tıp Fakültesi’nden Dr. Sue Johnson, tartışma anında sırf tek bir mevzuda kalmanın, çift terapilerindeki muvaffakiyet oranını %60 artırdığını belirtmektedir. Başarılı çiftler, o anki sorunu çözmeden öbür hususlara atlamazlar; bu da beynin sorun çözme kapasitesini korur.
4. Tamir Teşebbüsü: Tansiyonu Azaltma Sanatı
Gottman’ın en değerli keşiflerinden biri, keyifli çiftlerin tartışma sırasında ‘onarım girişimleri’ (repair attempts)yapmasıdır. Bu teşebbüsler; tırmanan tansiyonu azaltmak için yapılan küçük jestler, samimi bir itiraf, hafif bir espri yahut ufak bir fizikî dokunuş olabilir.
Seattle İlgi Araştırmaları Enstitüsü’nün datalarına nazaran, tesirli tamirat teşebbüsü yapan çiftlerin münasebet memnuniyeti %45 daha yüksektir. Gottman bu durumu, ‘İlişkilerde tamir teşebbüsü, duygusal yangını söndürme becerisidir’ şeklinde özetler.
