Birçoğumuz yeni bir bağlantıya başlarken o tanıdık tuzağa düşer ve ‘Benim sevgimle vakitle düzelir’ yanılgısına sığınırız. Meğer birini daima onarmaya çalışmak, karşımızdaki insanın mevcut gerçekliğine değil, yalnızca zihnimizde yarattığımız o kusursuz potansiyele aşık olduğumuzun en net delilidir. Pekala sevgi hakikaten birini baştan yaratma uğraşı mıdır, yoksa onu tüm defolarıyla birlikte kabul edebilme hamaseti mi?
Romantik bir ilginin birinci evrelerinde, partnerimizin bize uymayan yanlarını fark ettiğimizde zihnimizde o tehlikeli cümle yankılanır.
‘Zamanla düzelir, ben onu bir halde değiştiririm.’ Peki, bu inanç nitekim bir sevgi göstergesi mi yoksa münasebetin temeline yerleştirilmiş sessiz bir dinamit mi? Psikoloji dünyası, bu durumu ‘değişim illüzyonu’ olarak tanımlıyor ve uyarıyor: Birini projeniz haline getirmek, aşkı değil, hayal kırıklığını besler.
Kurtarıcı mı, Denetimci mü?
Pek çok kişi, partnerinin eksiklerini ‘onarma’ isteğini derin bir şefkatle açıklar. Stanford Üniversitesi’nden Dr. Jennifer Aaker’ın verileri, her üç bireyden ikisinin bağa bu bilinmeyen ajandayla başladığını gösteriyor. Lakin madalyonun öteki yüzü göründüğünden daha karmaşıktır.
Bu durum birçok zaman ‘Kurtarıcı Kompleksi’ ile ilgilidir. Partnerinizin potansiyeline aşık olup mevcut gerçekliğini reddetmek, aslında onu olduğu haliyle yetersiz bulduğunuzun bir ispatıdır. Psikologlar bu durumu, şefkat maskesi takmış ince bir denetim eforu olarak pahalandırıyor. Siz ona yardım ettiğinizi düşünürken, o aslında daima yargılandığını hisseder.
“Sen Değişirsen Ben Pahalı Olurum”
UCLA’dan Dr. Susan Forward’ın vurguladığı üzere, partnerini değiştirme uğraşı bazen kişinin kendi öz kıymetini kanıtlama savaşına dönüşür. Şayet onu ‘yontmayı’ ve istediğiniz kalıba sokmayı başarırsanız, kendinizi başarılı ve sevilmeye bedel hissedersiniz. Lakin bu eş-bağımlı (codependent) döngüde herkes kaybeder. Siz kendi kimliğinizi bu ‘ıslah projesine’ adarken, partneriniz de sizin beklentileriniz altında ezilerek kendi otantik benliğini yitirir.
Albert Ellis ve “Zorunluluk” Tuzağı
Rasyonel-Emosyonel Terapi’nin babası Albert Ellis, bağlantılardaki en büyük mutsuzluk kaynağının katı beklentiler olduğunu söyler. ‘Sevdiğim kişi benim istediğim üzere davranmalı’ düşüncesi rasyonel bir istek değil, duygusal bir dayatmadır. Ellis’e nazaran, bu inanca tutunmak partnerinizin her ‘kendisi gibi’ davrandığı anda sizin yıkıcı bir öfke ve hayal kırıklığı yaşamanıza neden olur. Zira sorun onun değişmemesi değil, sizin değişimi bir mecburilik olarak görmenizdir.
Harvardlı psikolog Dr. Daniel Gilbert’ın araştırmaları, romantik hayallerimize adeta soğuk bir duş tesiri yaratıyor.
25 yaşından sonra temel kişilik özelliklerimizin yaklaşık %85’i kemikleşiyor.
Elbette değişim imkansız değildir; fakat bu değişim ekseriyetle ‘yüzeyde’ kalır. Bir insanın irtibat marifetlerini geliştirmesi yahut günlük alışkanlıklarını (temizlik, nizam gibi) esnetmesi mümkündür. Lakin temel mizaç, bedel yargıları ve dünyaya bakış açısı üzere ‘çekirdek’ özellikler kolay kolay yerinden oynamaz. Münasebetiyle, bir içe dönüğü toplumsal bir kelebeğe dönüştürmeye çalışmak, yalnızca iki tarafı da yoran beyhude bir efordur.
Mutlu Alakanın Sırrı: %69 Kuralı
Gottman Enstitüsü’nün 40 yılı aşkın süren araştırmaları, sarsıcı bir gerçeği ortaya koyuyor: Memnun çiftlerin yaşadığı sıkıntıların %69’u asla büsbütün çözülmüyor. Yani o kronik tartışmalar muhtemelen 20 yıl sonra da orada olacak. Başarılı çiftleri başkalarından ayıran fark, birbirlerini değiştirmeye çalışmak yerine, bu değişmeyen kusurlarla nasıl ‘uyum içinde’ yaşayacaklarını öğrenmiş olmalarıdır.
