İlişkilerde daima birebir meselelerle karşılaşmak birçok kişinin ortak tecrübesi. Partner değişse bile yaşanan hayal kırıklıkları misal oluyor. Duygusal olarak uzak bireyler, bağlanmaktan kaçınan partnerler ya da daima eleştiren beşerler tekrar tekrar hayatınıza giriyor. Her yeni bağlantıda farklı olacağı düşünülüyor fakat sonuç birden fazla vakit değişmiyor. Psikologlara nazaran bu durum tesadüf değil, bilinçaltının yönlendirdiği alaka kalıplarıyla ilişkili.
Bilinçaltı, tanıdık olanı inançlı olarak kodluyor
Psikoloji literatüründe “tekrarlama zorlantısı” olarak bilinen kavram, insanların geçmişte yaşadığı duygusal tecrübeleri yine yaratma eğilimini açıklıyor. Sigmund Freud’un ortaya koyduğu teoriye nazaran bilinçaltı, çözümlenmemiş duygusal tecrübeleri tekrar ederek sonucu değiştirmeye çalışıyor. Bu nedenle çocuklukta yaşanan duygusal eksiklikler yetişkinlik münasebetlerinde tekrar karşımıza çıkabiliyor.
Beyin tanıdık olanı inançlı olarak algılıyor. Duygusal olarak aralıklı ebeveynlerle büyüyen bireyler, yetişkinlikte emsal özelliklere sahip partnerlere çekilebiliyor. Araştırmalar, insanların büyük kısmının bakım veren bireylere benzeyen partnerler seçtiğini gösteriyor. Acı verici tecrübeler bile tanıdık olduğu için bilinçaltı açısından daha inançlı hissedilebiliyor.
Çocukluk tecrübeleri partner seçiminde belirleyici rol oynuyor
Gestalt terapide “tamamlanmamış işler” olarak isimlendirilen kavram, çocuklukta karşılanmayan duygusal gereksinimlerin yetişkinlikte partnerler aracılığıyla giderilmeye çalışıldığını savunuyor. Örneğin çocuklukta kâfi ilgi görmeyen bireyler, yetişkinlikte çok ilgi arayabilir. Daima eleştirilen şahıslar ise onay veren lakin birebir vakitte eleştiren partnerlere çekilebilir.
Imago terapi yaklaşımı da emsal biçimde partner seçiminin bilinçaltında şekillendiğini öne sürüyor. Psikolog Harville Hendrix’e göre beşerler çocukluk devrinde oluşan münasebet modeline benzeyen bireylere çekiliyor. Birinci etapta ağır çekim yaşanıyor, akabinde çatışmalar başlıyor. Bu süreç birden fazla vakit birebir döngünün tekrar etmesine neden oluyor.
“Bu sefer farklı olacak” niyeti döngüyü sürdürüyor
Yeni alakalara başlarken farklı sonuç beklentisi epeyce yaygın. Fakat psikologlara nazaran aşık olunduğunda beyinde gerçekleşen kimyasal değişimler mantıklı kıymetlendirme yapmayı zorlaştırıyor. Dopamin ve memnunluk hormonları geçmiş tecrübelerin göz arkası edilmesine neden olabiliyor.
Uzmanlara nazaran döngüyü kırmanın birinci adımı farkındalık. Geçmiş bağlardaki ortak özellikleri görmek, misal kalıpları anlamaya yardımcı oluyor. Sağlıklı ilgilere yönelmek, tanıdık olmayan özelliklere baht vermek ve erken ihtar işaretlerini ciddiye almak bu sürecin değerli adımları ortasında yer alıyor. Zira bağ kalıpları fark edildiğinde, tıpkı döngünün tekrar etme ihtimali de azalıyor.
