Zamanı ölçmek her vakit düşündüğümüzden daha karmaşık bir sorundu. Günlük hayatta fark edilmese de saniyenin tarifi bile bilim dünyasında daima tartışılıyor. Çin’de geliştirilen yeni jenerasyon optik saat ise işleri değişik bir noktaya taşıdı. O denli ki ulaşılan hassasiyet, saniyenin tekrar tanımlanmasının önünü açabilir.
Saniyeyi 19 basamağa kadar ölçebilen saat geliştirildi
Çin Bilim ve Teknoloji Üniversitesi araştırmacıları tarafından geliştirilen stronsiyum optik kafes saati, saniyeyi 19 ondalık basamağa kadar ölçebiliyor. Ortaya çıkan hassasiyet düzeyi, vakit ölçümünde şimdiye kadar ulaşılan en ileri noktalardan biri olarak bedellendiriliyor.
Yapılan hesaplamalara nazaran saat, 30 milyar yıl boyunca çalıştırılsa bile sadece 1 saniyelik sapma gösteriyor. Kainatın mevcut yaşının iki katından fazla müddete denk gelen ölçekte bile kusur hissesinin bu kadar düşük kalması, bilim dünyasında büyük bir eşik olarak görülüyor.
Saniyenin tarifi aslında düşündüğümüz kadar sabit değil
Saniye geçmişte günün 86.400’de biri olarak tanımlanıyordu. Fakat Dünya’nın dönüş suratındaki değişimler, vakit ölçümünde önemli sapmalara yol açabiliyordu. Daha hassas ölçümler yapılabilmesi için 1967 yılında atom saatlerine geçildi ve saniye, sezyum-133 atomunun titreşim sayısına nazaran tanımlandı.
Ancak bilim insanları artık daha ileri hassasiyet düzeylerine ulaşmış durumda. Stronsiyum üzere atomlar, görünür ışık frekansında çok daha süratli titreşiyor. Bu da saniye ölçümünde çok daha fazla ‘tik’ sayılmasını sağlıyor. Yeni geliştirilen optik saatte ulaşılan doğruluk düzeyi 10 üzeri eksi 19 mertebesine kadar indirildi.
Elde edilen sonuçlar, saniyenin mevcut tarifinin yakın gelecekte tekrar ele alınabileceğini gösteriyor. Bunun gerçekleşmesi için farklı kurumlarda birebir hassasiyet düzeyine ulaşan en az üç optik saatin faal olarak kullanılması gerekiyor.
Yeni saat sadece vakti değil, cihanı anlamayı da etkileyebilir
Geliştirilen optik saat, sadece daha hakikat vakit ölçümü sağlamakla sonlu kalmıyor. Tıpkı vakitte yer çekimi farklarının ölçülmesi ve karanlık unsur araştırmaları üzere alanlarda da kullanılabilecek potansiyele sahip.
Araştırmacılar tarafından yapılan çalışmada, elde edilen doğruluk ve stabilite bedellerinin milletlerarası standartları karşılayacak düzeye ulaştığı belirtiliyor. Halihazırda farklı ülkelerde geliştirilen benzeri optik saatler de birebir eşiğe yaklaşmış durumda.
Tüm koşulların sağlanması halinde, saniyenin tarifinin değiştirilmesi kararı Memleketler arası Tartılar ve Ölçüler Konferansı’nda alınacak. Sürecin 2030 yılına kadar netleşmesi bekleniyor.
