Yapay Zeka Periyodunda Wellness Dalı Memleketler arası Yatırımcıların Gözdesi Oldu

Günümüzün süratli tempolu dünyasında, fizikî sıhhat kadar ruhsal ve zihinsel sıhhatimiz da büyük bir kıymet taşımaktadır. İşte tam da bu noktada “wellbeing” kavramı karşımıza çıkar. Wellbeing, bireylerin genel ömür kalitesini ve memnuniyetini söz eden bir tabirdir. Fizikî, zihinsel, duygusal ve toplumsal bileşenlerden oluşan bir istikrar halini kapsar ve kişinin hayatını şekillendiren ana alanlarında nasıl hissettiği ile ilgilidir.

Wellbeing ibaresi, insanın sahip olduğu üç ana vücut olan fizikî, zihinsel ve ruhsal vücutlarda istikrar sağlayıcı günlük seçimler ile GALLUP’un 2010 yılında yayınladığı ve dünya nüfusunun %98’ini temsil eden Wellbeing Araştırmasında yer alan Meslek, Finansal, Toplumsal ve Çevresel Hayatta da eş vakitli olarak istikrar kurulmasını tabir eden, tüm wellness ve kollayıcı tıp uygulamalarını da çatısı altında barındıran ana kapsayıcı bir terimdir.

TIME dergisi 2030 Komitesi tarafından, 2021 Şubat ayında yayınlanan bilgilere nazaran, 2021-2030 süreci gezegenin insan yerleşimi için uygun olup olmayacağının belirleyicisi olacak ve bu süreç içinde gezegeni ve tüm insanlığı kurtaracak olan 6 ana sütun inovasyon, eşitlik, sürdürülebilirlik, iktisat, liderlik ve wellbeing olarak belirtilmektedir.

Wellness, wellbeing çatı tabirin altında yer alan bir modül olup, genel olarak fizikî ve zihinsel sıhhati kapsayan idman, beslenme, SPA uygulamalarını içerir. Lakin wellness teriminin kapsayıcılığı alanına son 5 yıldır mental wellness da girmiş olup,  duygusal ve zihinsel  dengeyi de artık içinde barındırdığını belirtmem lazım.

Wellbeing ve Wellness kesimlerinde en fazla öne çıkan bahisleri sıralayacak olduğumda, en fazla eser yelpazesinin bu 8 ana kategoride piyasaya sunulduğunu görüyoruz;

• Kaliteli Uyku

• Fonksiyonel Beslenme

• Egzersiz

• Kilo Verme

• Güzellik 

• Stres İdaresi: Mindfulness ( Her ne kadar bölüm mindfulness terimini yalnızca gerilim idaresi, zihinsel ve duygusal istikrar ile bağdaştırsa da , aslında mindfulness terimi özfarkındalığın içine giren omurdaki her temel kolonu içinde barındırır)

• Zihinsel ve Duygusal İstikrar: Ruh Sıhhati & Mindfulness

• Sağlıklı Yaş Alma: Longevity & Wellaging  ( Bu unsur üstteki tüm hususları içine alsa da, bu başlığı kullanarak daha geniş yelpazede  eser ve hizmet sunan az da olsa marka mevcuttur)

Bu kategorilerde global pazarda arz edilen eserleri;

• Harici ve dahili yolla alınan çeşitli bitkisel&hayvansal kökenli besin ve besin takviyeleri

• Kişiye özel tıbbi sıhhat ürünleri ve teknolojik bio-hacking ürünleri

• Wellness Turizmi  

• AI tabanlı genel ve şahsileştirilmiş uygulamalar 

olarak 4 genel hususta sınıflandırabiliriz.

2024 yılında Küresel Wellness Economy Monitörü tarafından, sıhhat iktisadının 2023 yılında 6,3 trilyon dolarlık bir doruğa ulaştığını ve 2028 yılına kadar yaklaşık 9 trilyon dolara çıkmasının beklendiği belirtildi. 2025 yılında global wellness pazarı üzerine MC Kinsey’in son yaptığı “Wellness’ın Geleceği”  isimli araştırmasında sıhhat, uyku, beslenme, fitness, hoşluk ve mindfulness olmak üzere altı öne çıkan kategoriye odaklanılmış. Bunun nedeni de, global yatırımcıların bu 6 kategoriye olan ilgisinin artması, bu alanlarda çokça gerçekleşen şirket birleşmeleri ve satın almalar.  Çin, Almanya, İngiltere ve Amerika Birleşik Devletleri’nde 9.000’den fazla tüketici tahlilinin yapıldığı bu araştırmada öne çıkan iki ana fikir şu halde açıklanıyor;

• Genç tüketiciler sıhhati yeni biçimlerde kavramsallaştırıyor.

• Sağlık artık yeni alanlarda ortaya çıkıyor.

Bu rapora nazaran; bilhassa Y jenerasyonu (1981-1996 ortası doğumlular) ve Z jenerasyonu (1990 -2010 ortası doğumlular)  için sıhhat orta sıra yapılan bir dizi aktivite yahut satın alma değil, günlük şahsileştirilmiş bir uygulama haline gelmiş durumda. Z nesli denilen genç demografik kümeler wellness sanayisini ileriye taşıyor olsa da, yaş olarak daha büyük tüketiciler olan Y neslinin wellness kavramının genişleyen tarifine daha fazla ilgi gösterip, hayat usullerine adapte ettikleri görülmeye başlanmış.

Wellness’a olan talebin her yıl %4 ile %5 oranında büyüdüğü varsayım ediliyor ve tüketiciler için her zamankinden daha değerli bir noktaya taşındığı görülüyor. Yalnızca Amerika Birleşik Devletleri’nde, yıllık harcamaların 500 milyar doları aştığı wellness kesiminde, ABD’deki tüketicilerin %84’ü sağlıklı ömrün “en önemli” yahut “önemli” bir öncelik olduğunu belirtiyor.  İngiltere’de bu sayı %79, Çin’de ise %94’e çıkıyor.

Özellikle genç kuşakların sağlıklı ömrü giderek daha fazla önceliklendirildiğinin tespit edildiği araştırmada, ABD’deki Z jenerasyonu (1997 ile 2012 ortasında doğanlar) ve Y jenerasyonu (1981 ile 1996 ortasında doğanlar) kuşaklarının yaklaşık yüzde 30’u, bir yıl öncesine kıyasla sağlıklı ömrü “çok daha fazla” önceliklendirdiğini bildirirken, bu oran eski jenerasyonlarda yüzde 23’e kadar çıkıyor.

Ve şu sonuca da olağan ben hiç şaşırmadım;Z nesli “daha güzel görünüm”ü üçüncü sıraya yerleştirirken, Y nesli daha çok ömürle ilgili farkındalık yükselişine yani mindfulness ismi altında yer alan meditasyon, nefes teknikleri, şuurlu seçim yapmayı teşvik eden klasik uygulamalara değer veriyor.

Ve bu istatistiklerden sonra süratle evrimleşen teknolojinin insan ömründe wellbeing halini nasıl destekleyebileceği sorusuna gelmek istiyorum.

Yapay Zeka yanlışsız ve emele yönelik kullanıldığı takdirde; daha sağlıklı, daha şuurlu bir hayat sürme gayemizde kıymetli bir dayanak aracı haline gelebilir. Bu dönüşüm, YZ’nin bütünsel sıhhat alanında süratle yaygınlaşmasıyla somutlaşmaktadır.

Yapay Zeka bilhassa bütünsel sıhhat alanında bilhassa aşağıdaki kategorilerde büyük yararlar sağlayan formlarda hayatımıza süratle girdi;

Yapay Zekanın Bütünsel Sıhhatte Rolü:

• Fiziksel Sıhhatte Ferdileştirme: Kişiselleştirilmiş Sıhhat Hizmetleri, longevity çalışmaları ve biyoteknolojik gelişmeler (Yapay organ, uzuv üretimi vb.).

• Mental ve Duygusal Wellbeing: Psikolojik Danışmanlık, Gerilim İdaresi, Kaliteli Uyku ve Mindfulness uygulamaları.

• Eğitim ve Öz-Koçluk: Henüz başlangıç kademesinde olsa da, Health Coach uygulamaları aracılığıyla bireye özel spesifik danışmanlık ve eğitimler.

Kişinin Ömür Usulüne Özel Koçluk Servisleri 

Yapay zeka ve sağlıklı hayatın kesiştiği nokta, şahsileştirilmiş bakım ve dayanak için yeni imkanlar sunan çok geniş bir alan. Bu teknolojiler, farkındalık uygulamaları konusunda rehberlik sunmak, nefes idmanı önerme, sıhhat ölçütlerini takip etmek, farkındalık ve öz bakımı teşvik eden ilgi alımlı, etkileşimli tecrübeler yaratmak yahut eğitim kaynakları sağlamak üzere fizikî ve zihinsel wellbeing halini geliştirmek için tesirli araçlar sunuyor ve bu arz ve talep her gün daha da gelişecek. Örneğin halihazırda AI biyometrik datalar aracılığıyla gerilim düzeylerini izlemeye yardımcı olabiliyor, gerçek vakitli gereksinimlere nazaran uyarlanmış meditasyon uygulamaları yahut nefes antrenmanları de önerebiliyor.

Yapay zekanın sıhhat koçu olarak kullanıldığı durumlar, sağlıklı ömrü daha erişilebilir ve ferdî gereksinimlere nazaran uyarlanmış hale getirme tarafındaki artan eğilimi çok net yansıtıyor. 

Kritik İstikrar ve İnsani Bilgelik

İşte bu noktada tüketicilerin epey dikkatli olması ve sağduyulu bir yaklaşım sergilemesi çok değerli. Bu tıp uygulamalar şuurlu bir biçimde kullanıldığında talep doğrultusunda arz sunabiliyor; bu noktada yapay zeka klâsik uygulamaları tamamlayarak, uygunluk halinizi yükselten ve sürdürülebilir kılmasını sağlayan hatırlatmalar ve teklifler sunabilir. 

Ama şunu asla unutmamak gerekir:  

Biz makine değiliz, insan olarak holografik varlıklarız ve sağlıklı ömrün bilgeliği içimizde saklıdır!

Teknoloji bizlere rehberlik edebilir ve uygunlaştırma sağlayabilir, lakin gerçek transformasyon dediğimiz dönüşüm üstünde derinlemesine çalışılan ferdî bir seyahattir. Sistemli meditasyon ve burundan alınıp verilen yoga ilmine dayalı pranayama nefes idmanları vb. her türlü farkındalık çalışması sonucunda tüm beşerler kendi içsel rehberlik sistemine ulaşabilir ve kendi için en gerçek olan yolu bu içsel rehberliği sayesinde seçebilir.

Bu tıp teknolojik gelişmeler hakkında bilgi sahibi olmak ve değerlerimizle ve gereksinimlerimizle uyumlu bir biçimde bunlarla ilgilenmek elbet çok değerlidir, teknolojinin getirdiği nimetlerden mutlaka faydalanmalıyız.  Fakat takviye almayı düşündüğünüz AI tabanlı sıhhat uygulamalarını seçerken, yalnızca teknolojik olarak gelişmişliğine değil, birebir vakitte etik pahalara de kıymet veren, içerik ve rehberlik düzenekleri saygın uzmanlar tarafından oluşturulmuş şirketlerin geliştirdiği uygulamaları seçmelisiniz.

Şahsen Türkiye’den bana bu tür  uygulamalara danışmanlık vermem için gelen  projelerde, geliştiricilerin bütünsel sıhhat kavramı ile ilgili neredeyse hiçbir fikri ve know-how’ı  olmaması nedeniyle, kurguların baştan sona yanlış yapıldığına çok sık şahit oluyorum. 

Sonuç olarak AI gelişmeye devam ettikçe, wellness alanındaki uygulamaları da genişleyecek ve bütünsel sıhhat ve güzellik halimizi desteklemek ve geliştirmek için yenilikçi yollar sunacak. 

Hepimize düşen vazife ise dünya süratle dönüşürken, insan olarak üstümüze düşen ana ödevimiz olan vücudumuza ve zihnimize yeterli bakarak, kendimizi sonsuz keşif seyahatimizde inançlı ve sürdürülebilir adımlar atmaktır.

Ebru Şinik | Wellbeing Derneği Yönetim Kurulu Başkanı