Kadınların genelde erkeklerden daha uzun yaşadığı bilinen bir gerçek. Bu durum, birden fazla ülkede ve farklı periyotlarda de değişmedi. Son yıllarda ömür şartlarının düzelmesi ve tıptaki ilerlemeler sayesinde birtakım yerlerde bu fark biraz azalsa da, birtakım yerlerde ise tam aksine artmış durumda. Pekala bu farkın sebebi ne?
Kaynak: https://www.popsci.com/environment/wh…
Kadın ve erkeklerin hayat süresindeki farklılık, kökenini evrimsel tarihten alıyor ve bu durum sırf insanlarda değil, birçok hayvan cinsinde de görülüyor.
Örneğin, dişi memeliler ortalama olarak erkeklerden yüzde 12 daha uzun yaşıyor.
Bu farkı açıklamaya çalışan genetik bir teori var: Heterogametik cinsiyet hipotezi. Bu hipoteze nazaran cinsiyet kromozomlarındaki farklılıklar değerli rol oynuyor. Dişi memelilerde genelde iki X kromozomu bulunurken, erkeklerde bir X ve bir Y kromozomu var. Bu yüzden erkekler ‘heterogametik cinsiyet’ olarak isimlendiriliyor. Birtakım araştırmalara nazaran dişiler, iki X kromozoma sahip oldukları için ziyanlı genetik mutasyonlara karşı daha korunaklı olabilir.
Ebeveynlik de bu hususta kıymetli bir rol oynuyor: Yapılan bir araştırma, yavrularıyla daha çok ilgilenen ve onlara daha fazla vakit ayıran cinsiyetin çoklukla daha uzun yaşama eğiliminde olduğunu ortaya koydu.
Memelilerde bu ekseriyetle dişiler için geçerli. Bilhassa primatlar üzere uzun ömürlü tiplerde bu durum bir avantaj sağlıyor: Dişiler, yavruları bağımsız olana yahut cinsel olgunluğa ulaşana kadar hayatta kalırsa, cinsin genel durumu da daha yeterli oluyor.
Bir başka teori ise çevresel baskılarla ilgili. Yırtıcılar, hastalıklar ya da sert iklim şartları üzere doğal faktörlerin, bayanlar ve erkekler ortasındaki ömür müddeti farkını artırdığı düşünülüyor.
Bu çevresel teoriyi test etmek için bir araştırma takımı, yırtıcıların ya da doğal afetlerin olmadığı hayvanat bahçelerindeki popülasyonları inceledi.
Sonuçlar ise şaşırtıcıydı: Bu çeşit tehlikeler olmasa bile, hayat mühleti farkı devam ediyordu. Hayvanat bahçeleri ile yabanî ömür karşılaştırıldığında ise farkların genelde daha küçük olduğu ancak neredeyse hiç ortadan kalkmadığı görüldü. Bu durum aslında insanlara da benziyor; zira tıp ve hayat şartlarındaki gelişmeler farkı azaltıyor lakin büsbütün yok edemiyor.
Araştırmacılara nazaran bu bulgular, hayat süresindeki cinsiyet farklılıklarının kökeninin çok daha derin bir evrimsel süreçte yattığını gösteriyor. Bu süreç, cinsel seçilim ve ebeveynlerin yavrularına yaptığı yatırımlar tarafından şekillenirken, genetik faktörler de (örneğin kromozom farklılıkları) tesirli oluyor. Çevresel şartlar bu farkın boyutunu değiştirebilir, ancak büsbütün ortadan kaldıramaz.
Kısacası, bayanlar ve erkekler ortasındaki hayat mühleti farkı yalnızca etrafımızın değil, evrimsel tarihimizin de bir sonucu ve büyük ihtimalle var olmaya devam edecek.
