Başarı, toplumda birçok vakit bir varış noktası, bir ödül ya da “son” olarak sunulur. Fakat gerçek hayatta birtakım beşerler için bu an, beklenen sevinçten çok boşluk ve hüzün hissiyle gelir.
Psikolojide bu duyguya “başarı sonrası hüzün” deniyor. Kulağa tuhaf gelse de, aslında epeyce insani bir durum. Uzun yıllar süren çaba, fedakarlıklar ve gayretler sonunda gelen muvaffakiyet, bireyde hem kimlik hem de mana krizine yol açabiliyor.
Yıllarca bir amaç uğruna emek veren birey, bu uğurda gayret eden benliğini adeta hayatının merkezine yerleştirir.
Ancak gaye gerçekleştiğinde, bu güçlü “mücadeleci kimlik” artık fonksiyonunu yitirir. Ve bu yalnızca bir maksat kaybı değil, birebir vakitte kişinin kendisiyle kurduğu bağı da sorgulamasına neden olur.
Psikolog John Bowlby’nin bağlanma kuramı bu durumu güzel açıklar:
İnsan sırf diğerlerine değil, kendi içindeki benliklere de bağlanır. Yani gayretle tanımlanan “eski benliğe” veda etmek, aslında bir yas sürecidir.
Erik Erikson’un psikososyal gelişim kuramına nazaran ise bu periyot, bireyin kimlik bütünlüğünü tekrar kurmak zorunda kaldığı bir geçiş anıdır. Bu an, bilhassa başarıyı kendi bedelinin temel kaynağı haline getirmiş şahıslar için sancılı geçer. Artık “kimim?” sorusu değil, “bundan sonra kim olacağım?” sorusu öne çıkar.
Fonagy ve Target’a nazaran bu süreç, kişinin geçmiş tecrübelerine yüklediği manayla yakından alakalıdır. Şayet hayatın manası daima gayrette bulunduysa, muvaffakiyetten sonra gelen bu duraksama, kişiyi derin bir varoluşsal sorgulamayla baş başa bırakabilir.
Viktor Frankl’ın logoterapi yaklaşımı da bu noktada devreye girer: İnsan hayatında mana kaybı yaşadığında, ruhsal boşluklar ve depresif ruh halleri kaçınılmaz hale gelir.
Bu duygusal geçiş, sırf meslekle ilgili değil. Ruhsal güzelleşme, aile içi istikrar kurma ya da uzun müddettir devam eden bir terapide sona gelmek üzere soyut başarılardan sonra da yaşanabilir. Zira muvaffakiyet, birçok vakit bir “son” üzere görünse de, ruhsal olarak aslında bir başlangıçtır.
Mentalizasyon kuramına nazaran de geçmişte hayatını uğraş üzerinden tanımlamış şahıslar için bu yeni periyotta mana yitimi yaşanabilir. Viktor Frankl’ın logoterapi yaklaşımında vurguladığı üzere, insan hayatında mana hissini kaybettiğinde ruhsal boşluklar ve depresif hisler kaçınılmaz hale gelir.
Peki ne yapılmalı?
Bu süreçle başa çıkmanın yolu, eski benliğe düşmanlık değil, şefkatle vedalaşmaktan geçiyor. Muvaffakiyete giden yolda size eşlik etmiş mücadeleci tarafınıza minnetle yaklaşmak, onu bir yük değil bir yoldaş olarak görmek kıymetli. Bu sayede kişi, kendini sadece muvaffakiyet ve gayret üzerinden tanımlamaktan çıkarak daha bütünlüklü bir öz-anlayış geliştirebilir.
Başarı sonrası yaşanan bu paradoksal hüzün, aslında şahsî gelişimin derinleştiği, kimliğin yine formlandığı dönüştürücü bir eşik olabilir. Bu hissi bastırmak yerine manalandırmak, yasını tutmak ve hayatın yeni evresine ahenk sağlamak, bireyin olgunlaşma seyahatinde değerli bir fırsata dönüşebilir.
“İnsan, bitirdiği savaşları değil; onların akabinde kim olduğunu hatırladığında büyür.”— Carl Jung
Her muvaffakiyet bir tepe üzere görünse de, aslında yeni bir içsel seyahatin başlangıcıdır. O tepede durup aşağıya baktığınızda, gerinizde bıraktığınız her şeyle yüzleşme vakti gelir. İşte o an, muvaffakiyetten fazlasını temsil eder: tekrar doğuşu.
Eğer bir gün ulaştığınız maksat sizi keyifli etmek yerine derin bir sessizliğe sürüklüyorsa, bilin ki bu boşluk bir son değil; daha manalı bir hayatın kapısını aralama yüreğidir.
Başardığınızda hissettiğiniz hüzün, tahminen de en derin dönüşümünüzün birinci işaretidir.
Bu makalede öne sürülen fikir ve yaklaşımlar külliyen muharrirlerinin özgün niyetleridir ve Onedio’nun editöryal siyasetini yansıtmayabilir. ©Onedio
