Dünyaya insan gözleriyle bakıyoruz lakin kimi hayvanların görme yetenekleri bizim çok ötemizde. Kimi çeşitler renkleri farklı algılıyor, kimileri ise süratle akan manzaraları yakalayabiliyor. Tabiatın her canlıya özel bir bakış açısı verdiği hayli açık. Bu bahiste öne çıkan hayvanlar şaşırtan ayrıntılar taşıyor. Üstelik her birinin görme sistemi farklı bir muhtaçlığa nazaran evrimleşmiş durumda.
Özellikle kartallar, şahinler ve doğanlar avlarını çok uzak aralıklardan fark edebiliyor.
Bu kuşlar için görme yeteneği hayatta kalmakla direkt temaslı. Onlar için en küçük hareket, yüzlerce metre öteden bile fark edilmesi gereken bir ayrıntı olabilir. İşte bu yüzden evrim onlara fevkalade bir avantaj sağlamış. Kartalların ve şahinlerin göz yapıları bedenlerine nazaran epey büyük. Bu büyüklük, gözlerinde daha fazla ışık ve ayrıntı algılayabilen özel hücreler barındırmalarını sağlıyor.
Bu kuşların görüş sertliği insanlardan üç ila beş kat daha güçlü. Yani bir kartalın gözünden bakıyor olsaydık, dünyayı güya daima dürbünle izliyormuş üzere görürdük. Avlanırken kullandıkları yüksek çözünürlük sayesinde kamuflaj yapmış bir sincabı bile rahatlıkla fark edebiliyorlar.
Renkleri en farklı algılayan canlılardan biri de mantis karidesleri.
Bu deniz canlıları okyanusun sığ bölgelerinde yaşıyor ve renkleri algılama halleri insan gözünün çok ötesinde. Bizler sadece üç ana rengi algılayabiliyoruz: kırmızı, mavi ve yeşil. Meğer mantis karidesleri tam 12 farklı renk reseptörüne sahip. Bu da onların, bizim göremediğimiz birçok rengi seçebildikleri manasına geliyor.
Hatta kimi reseptörleri ultraviyole ışığı bile algılayabiliyor. Yani bizim için görünmez olan bir dünya, onlar için epeyce canlı ve renkli. Bununla da sonlu değil. Mantis karidesleri ışığın polarizasyonunu da görebiliyor. Lakin araştırmacılar, mantis karidesinin bu kadar geniş bir renk yelpazesini nasıl işlediğini tam olarak çözemedi.
Sinekleri de unutmamak lazım.
İnsan gözü saniyede yaklaşık 60 kareyi algılayabiliyor. Lakin sinekler ve başka küçük böcekler bu bahiste çok daha süratliler. Sineklerin görme suratı, saniyede yüzlerce kareye kadar çıkabiliyor. Bu da onların, bizim daima ve akıcı gördüğümüz imgeleri neredeyse yavaş çekim üzere algılamalarına neden oluyor. Örneğin bir sinek, floresan lambaları bizim gözümüze sabit yanıyormuş üzere görsek de titreşimli formda yanıp sönerken algılayabiliyor.
Bu yüzden bir sineği yakalamak neredeyse imkansız. Zira sinek, bir elin kendisine gerçek geldiğini biz fark etmeden evvel çoktan görüp reaksiyon verebiliyor. Sineklerin bu kadar süratli görmesinin temel sebebi ise bedenlerinin küçük olması. Görsel sinyaller, gözlerinden beyinlerine çok kısa bir aralıkta iletiliyor.
Hayvanlarda görme yeteneğinin sonları nerede başlıyor?
Kartalların keskin gözleri, mantis karidesinin harikulâde renk algısı ve sineklerin yüksek süratte görme yetenekleri nitekim büyüleyici. Fakat her birinin bir bedeli var. Örneğin mantis karidesleri ve sinekler, bileşik göz yapısına sahip olduğu için imgeyi çok ayrıntılı değil, daha piksel piksel algılıyor. Bu da onların genel görsel çözünürlüğünü düşürüyor. Yani renkleri görebiliyorlar lakin bizim kadar net ayrıntılar seçemiyorlar.
Aslında tabiat kusursuz istikrar kurmuş. Beşerler ortalama bir görme yeteneğine sahip. Çok süratli değiliz, çok renkli göremiyoruz ancak genel manada istikrarlıyız.
