1966 yılında Sovyetler Birliği’nin Luna 9 vazifesi, Ay yüzeyine yumuşak iniş gerçekleştiren birinci uzay aracı olarak tarihe geçti. Vazife muvaffakiyetle tamamlandı ve Ay yüzeyinden çekilen birinci manzaralar Dünya’ya gönderildi. Lakin iniş sırasında yaşanan sıçrama ve sonlu takip bilgileri nedeniyle aracın tam pozisyonu uzun yıllar boyunca belirlenemedi.
Luna 9, Şubat 1966’da Ay’a iniş yaparak uzay yarışında dönüm noktası yarattı.
Küresel kapsül tasarımı, şişirilebilir darbe emiciler ve frenleme sistemi sayesinde yüzeye ziyan görmeden ulaşması planlandı. Lakin iniş sırasında kapsül yüzeyde birkaç sefer sekerek sürüklendi ve son pozisyon hesaplanan koordinatlardan saptı.
Görev sadece üç gün etkin kalmasına karşın Ay yüzeyinin birinci panoramik imajlarını gönderdi. Buna karşın inişin kaotik tabiatı ve periyodun hudutlu takip teknolojileri, aracın kesin pozisyonunun onlarca yıl boyunca belirlenememesine yol açtı. 2009’dan beri Ay yüzeyini ayrıntılı formda görüntüleyen yörünge araçları bile Luna 9’u kesin olarak tespit edemedi.
Yapay zeka Ay yüzeyinde insan izi arıyor.
University College London araştırmacıları, gizemi çözmek için makine öğrenmesi tabanlı özel algoritma geliştirdi. YOLO-ETA ismi verilen sistem, yüksek çözünürlüklü Ay imajlarında insan imali objeleri tespit etmek üzere eğitildi. Apollo iniş alanları referans alınarak eğitilen model, metal objelerin gölge biçimleri ve roket itişinin bıraktığı toprak bozulmalarını ayırt edebiliyor.
Algoritma, Oceanus Procellarum bölgesinde 5×5 kilometrelik alanı tarayarak yapay toprak bozulması izleri taşıyan noktalar belirledi. Daha evvel Luna 16 iniş alanını gerçek formda tespit eden sistem, Luna 9 için de yüksek olasılıklı koordinatlar ortaya koydu. Araştırma bilgilerine nazaran aday pozisyonun ufuk geometrisi, Luna 9’un yüzey panoramalarıyla ahenk gösterebilir.
Gizem, çözülmeye çok yakın olabilir.
Kesin doğrulama için yüksek çözünürlüklü yörünge müşahedeleri bekleniyor. 2019’dan beri Ay yörüngesinde misyon yapan Hindistan’a ilişkin Chandrayaan-2, Mart 2026’da kelam konusu koordinatlar üzerinden alçak irtifa geçişleri gerçekleştirecek. Gelişmiş kameralar, algoritmanın tespit ettiği yapay yüzey izlerini doğrulayabilecek netlikte imgeler sağlayabilir.
Eğer kapsülün dört yaprak biçimli panel antenleri görüntülenirse, altmış yıllık uzay gizemi kapanmış olacak.
