İnternette yahut toplumsal medyada gezinirken karşınıza ‘Kanseri 3 günde bitiren mucize kür’ ya da ‘Tahlil sonuçlarınızı yapay zekaya yükleyin, teşhisi koysun’ üzere savlar çıktı mı? Yanıtınız muhtemelen evet. Pekala, bu savların ardındaki tehlikenin ne kadar farkındayız? Sıhhatte yanlış bilgi yalnızca bir yanılgı değil, direkt bir mevt kalım sıkıntısıdır.
Bireyleri, toplumu ve global ölçekte tüm sıhhat kuruluşlarını tehdit eden dezenformasyon dalgası, en çok çaresiz hissettiğimiz anlarda bizi yakalıyor. Avrupa Birliği Türkiye Delegasyonu’nun finansmanıyla CNN TÜRK ekranlarında yayınlanan Doğruluk Elçileri programında sunucu Nezih Orhon ve sıhhat dezenformasyonu araştırmacısı, Cancer Disinfo platformunun kurucusu Gülin Çavuş’un masaya yatırdığı gerçek tam olarak buydu: Sıhhat okuryazarlığındaki eksiklikler ve bilgi boşlukları, hastaları hayati tedavileri yarıda bırakmaya kadar sürükleyebiliyor.
Tehlikeli Trend: Analizleri Yapay Zekaya Yorumlatmak ve Data Güvenliği Riski
Son devirde analiz ve test sonuçlarını yapay zeka chatbot’larına yükleyerek teşhis aramaya çalışmak tanınan bir alışkanlık haline geldi. Lakin şubat ayında yayınlanan şimdiki bir araştırma, yapay zeka modellerinin sıhhat sorularına verdiği cevapların doğruluk seviyesinin, sıradan bir Google aramasından daha emniyetli olmadığını ortaya koyuyor. Üstelik madalyonun bir de ticari boyutu var: En hassas sıhhat raporlarınızı ve datalarınızı bu platformlara yükleyerek çok önemli bir bilgi güvenliği riski yaratıyorsunuz.
Kanser Dezenformasyonu ve ‘Mucize Gıda’ Tuzağı
Türkiye’de en yaygın ikinci mevt nedeni olmasına karşın, kanser konusunun medyada ve toplumsal düzlemde gereğince yanlışsız konuşulmadığını belirten Gülin Çavuş, hastaların ve hasta yakınlarının hissettiği çaresizliğin suistimal edildiğini vurguluyor. Bu bilgi boşluğundan sızan en büyük palavra ise ‘mucize gıdalar’. Uzmanlar, bilgi kirliliği karşısında ezilmemek için bireylerin her iddiayı takip etmeye çalışarak kendilerine yüklenmemelerini, bilgiyi sadeleştirmelerini ve sırf tıp otoritelerini takip etmelerini öneriyor.
İnternette Sıhhat Araması Yaparken Hayat Kurtaran 3 Arama Komutu
Nezih Orhon programda, internette tanınan olan ‘Zerdeçal zayıflatır mı?’ tezi üzerinden, gerçek kurumsal bilgiye ulaşmanızı sağlayacak arama motoru tüyolarını pratik bir rehber olarak sundu:
1. TAM EŞLEŞME ARAMASI (Tırnak İşareti)Arama motorunda kesin olarak aramak istediğiniz kavramı iki tırnak içine alın. Örnek: ‘zayıflama’ yazarak yalnızca bu sözün direkt geçtiği net sonuçları süzebilirsiniz.
2. RESMİ SİTE SINIRLAMA KOMUTU (site:)Aramanızı yalnızca emniyetli resmi otoritelerin web siteleriyle sonlandırın. Örnek: ‘zayıflama’ site:saglik.gov.tr yazarak direkt Sıhhat Bakanlığı’nın resmi datalarına ulaşabilirsiniz.
3. BİRLİKTE ARAMA KOMUTU (AND)İki farklı kavramın birebir sayfada katiyetle bir ortada geçmesini istiyorsanız ortalarına büyük harflerle AND yazın. Örnek: ‘zayıflama’ AND ‘zerdeçal’ site:saglik.gov.tr yazarak resmi otoritenin bu iki kavramı birlikte nasıl değerlendirdiğini görebilirsiniz.
Unutmayın, dijital dünyada sıhhatle ilgili dezenformasyonu ayırt etmek ve gerçek bilgiyi yaymak hepimizin ortak sorumluluğudur. Sıhhatimizi doğrulanmamış algoritmalara yahut mucize argümanlara değil, bilime ve gerçek uzmanlara emanet ediyoruz.
* Bu yazı, Avrupa Birliği Türkiye Delegasyonu’nun finansmanıyla CNN TÜRK ekranlarında yayınlanan Nezih Orhon ile Doğruluk Elçileri programındaki (Konuk: Gülin Çavuş) bilgiler referans alınarak Onedio okurları için köşe yazısı formatına dönüştürülmüştür.
Bu makalede öne sürülen fikir ve yaklaşımlar külliyen muharrirlerinin özgün fikirleridir ve Onedio’nun editöryal siyasetini yansıtmayabilir. ©Onedio
