Akvaryumunuza baktığınızda balıkların daima gözleri açık bir biçimde hareket ettiğini fark etmişsinizdir. Pekala balıklar hakikaten hiç uyumuyor mu, yoksa bizim bilmediğimiz farklı bir formda mi dinleniyorlar?
Balıkların Gözkapağı Sorunu
Balıkların gözlerini kapatamamasının temel nedeni, birden fazla balık cinsinin gözkapağına sahip olmamasıdır. Gözkapakları, karasal omurgalıların evrimsel süreçte geliştirdiği bir adaptasyondur ve temel olarak gözleri nemli tutmak ve korumak için kullanılır. Suda yaşayan balıkların gözleri aslında daima nemli ortamda bulunduğu için bu türlü bir müdafaa sistemine gereksinim duymamıştır.
Köpekbalıkları bu kuralın istisnasıdır.
Bazı köpekbalığı çeşitleri ‘nictitating membrane’ ismi verilen şeffaf bir zarla gözlerini koruyabilir, fakat bu yapı gerçek manada bir gözkapağından farklıdır.
Balıklar Nasıl Uyuyor?
UC Berkeley’den nörobilim uzmanları, balıkların ‘dinlenme durumu’ (rest state) ismi verilen özel bir uyku biçimine sahip olduğunu keşfetmiştir. Bu durum, göğüslü hayvanların uykusundan epeyce farklı karakteristikler gösterir.
Balıklar uyurken beyinleri dinlense de büsbütün uyanık görünürler. Araştırmalara nazaran, balık beyni uyku sırasında metabolik aktivitesini yavaşlatır ve güç tasarrufu yapar. Fakat çevresel tehlikelere karşı hala kısmen uyanık kalabilirler.
Balık Uykusunun Özellikleri
Bilim insanları balıkların uyku gibisi durumlarının birkaç temel özelliği olduğunu gözlemlemiştir. Birinci olarak, balıklar ekseriyetle su tabanına yakın alanlarda hareketsiz kalırlar yahut çok yavaş hareket ederler. Bu sırada nefes alma ritmleri yavaşlar ve dış uyaranlara reaksiyonları azalır.
Zebra balığı üzerinde yapılan çalışmalar, bu cinsin geceleri daha az etkin olduğunu ve uyaranlara reaksiyon verme mühletinin arttığını göstermiştir. Stanford Üniversitesi araştırmacıları, balıkların da memeliler üzere nizamlı uyku-uyanıklık döngülerine sahip olduğunu tespit etmiştir.
Özellikle tropikal balıklar, gece-gündüz döngüsüne uygun olarak belli saatlerde bu dinlenme durumuna geçerler. Birtakım cinsler mercan kayalıkları ortasında gizlenir, başkaları suda askıda kalarak minimal güç harcarlar.
