Geyiklerin boynuzları hayvanlar alemindeki en değişik yapılardan biridir. Zira bu boynuzlar kalıcı değildir, her yıl düşer ve yine büyür. Bu süreç bilhassa erkek geyiklerde çiftleşme periyoduyla yakından irtibatlıdır. Boynuzlar büyürken “kadife” ismi verilen damar ve hudut bakımından varlıklı yumuşak bir dokuyla kaplanır.
Boynuzların dökülmesi hormonlarla bağlantılıdır
Geyiklerin boynuzları, sanılanın bilakis kalıcı bir yapı değildir. Boynuzlar her yıl büyür, sertleşir, çiftleşme devrinde kullanılır ve akabinde dökülür. Bu döngünün temelinde testosteron düzeyindeki değişim bulunur. Çiftleşme periyodu yaklaşırken testosteron artar ve boynuz gelişimi hızlanır. Çiftleşme devri sona erdiğinde ise testosteron düşer ve bu düşüş boynuzların dökülmesini tetikler.
Boynuzlar çiftleşme periyodunda erkek geyikler için kıymetli bir avantaj sağlar. Erkekler bu yapıları rakipleriyle çabada, güç gösterisinde ve dişilere sağlıklı olduklarını göstermek için kullanır. Daha büyük ve güçlü boynuzlar birden fazla vakit düzgün beslenme, sıhhat ve genetik uygunluk göstergesi olarak kıymetlendirilir.
Yeni boynuzlar kadife dokuyla büyür
Yeni boynuzlar büyümeye başladığında üzerleri “kadife” ismi verilen yumuşak bir dokuyla kaplıdır. Bu doku, kan damarları ve hudutlar bakımından hayli zengindir. Büyüme devrinde boynuzlara oksijen ve besin taşınmasını sağlar. Britannica’ya nazaran geyik boynuzları tipe nazaran değişmekle birlikte yaklaşık 150 güne kadar uzayan bir süreçte büyüyebilir.
Boynuz gelişimini tamamladığında kadife doku kurumaya başlar. Geyikler bu periyotta boynuzlarını ağaçlara ve kollara sürterek kadife tabakayı uzaklaştırır. Böylelikle alttaki sert kemik yapı ortaya çıkar. Çiftleşme devrine gelindiğinde boynuzlar artık büsbütün sertleşmiş olur ve çabalarda kullanılabilecek hale gelir.
Boynuz büyütmek çok fazla güç ister
Geyiklerin boynuzlarını her yıl döküp yine büyütmesi, hayvan için epey güç isteyen bir süreçtir. Boynuz gelişimi için mineral, protein ve güç gerekir. Britannica, geyiklerin yüksek kaliteli besine yönelmesinin nedenlerinden birinin boynuz büyümesinin ağır mineral, protein ve güç gereksinimi olduğunu belirtiyor.
Çiftleşme periyodu bittikten sonra boynuzları taşımaya devam etmek, bilhassa kış üzere güçlü periyotlarda gereksiz güç kaybı yaratabilir. Bu nedenle boynuzların dökülmesi, geyiğin hayatta kalma gücünü muhafazasına yardımcı olur. Yeni dönem geldiğinde hormon döngüsü tekrar başlar ve geyik yeni, güçlü boynuzlarını büyütür.
