Modern bilgisayarların atası kabul edilen 2000 yıllık Antikythera Düzeneği, Antik Yunan’ın astronomi ve mühendislikteki dehasını kanıtlıyor. 1901’de bir gemi enkazında keşfedilen bu gizemli bronz dişli sistemi, yalnızca gökyüzünü haritalamakla kalmıyor, tıpkı vakitte teknoloji tarihini bin yıl geriye çekiyor. Çünkü Antikythera Sistemi aslında ‘dünyanın birinci analog bilgisayarı.’
Peki, Antikythera Sistemi nedir? Nasıl keşfedildi? Birinci bilgisayar nasıl çalışıyordu?
Kaynak1, Kaynak2
M.Ö. Yazılan Kodlar: Birinci Analog Bilgisayar Antikythera’nın 2000 Yıllık Sırrı
Yunanistan’ın Antikythera Adası açıklarında bulunan gemi enkazından çıkan gizemli bronz modüller, çağdaş bilimin en büyük arkeolojik bulmacalarından birini oluşturuyordu. 30’dan fazla hassas bronz dişliden oluşan bu sistem, antik dünyanın en sofistike teknolojik başarısı olan Antikythera Sistemi’nin kalıntılarıydı. Gelin bu 2000 yıllık sırrı daha yakından inceleyelim. 👇
Antikythera Düzeneği Nedir ve Nasıl Keşfedildi?
Antikythera Sistemi, yaklaşık M.Ö. 150-100 yılları ortasında üretildiği varsayım edilen mekanik bir hesaplama aygıtıdır. 1900 yılında sünger avcısı Elias Stadiatis tarafından Antikythera Adası yakınlarındaki bir Roma batığında keşfedilmiş, 1901’de ise gün yüzüne çıkarılmıştır. Birinci bakışta korozyona uğramış, anlamsız bronz modüller üzere görünen bu kalıntılar, vakitle insanlık tarihinin en şaşırtan teknolojik keşfine dönüştü.
Arkeolog Valerios Stais, 1902 yılında bu kesimlerin karmaşık bir dişli sistemi olduğunu fark eden birinci kişi oldu. Fakat bu ‘antik bilgisayarın’ gerçek gücünü anlamak, çağdaş X-ray teknolojilerinin gelişmesiyle bir yüzyılı bulacaktı.
Antikythera Düzeneği Neyi Hesaplayabiliyordu?
Modern araştırmalar, düzeneğin periyoduna nazaran imkansız görünen astronomik hesaplamalar yapabildiğini kanıtlamıştır. Londra İktisat Üniversitesi (UCL) Profesörü Tony Freeth liderliğindeki grupların yaptığı çalışmalar, aygıtın şu fonksiyonlara sahip olduğunu göstermiştir:
-
Kozmik Takvim: Güneş ve Ay tutulmalarının tarihlerini yıllar öncesinden iddia edebiliyordu.
-
Gezegen Takibi: Merkür, Venüs, Mars, Jüpiter ve Satürn’ün gökyüzündeki pozisyonlarını hassas bir halde simüle ediyordu.
-
Sosyal ve Dini Rehber: Olimpiyat Oyunları üzere antik dünyanın en kıymetli etkinliklerinin takvimini tutuyordu.
-
Metonik Döngü: 19 yıllık Ay-Güneş çevrimini yanlışsız biçimde hesaplıyordu.
X-ray Tomografi İle Çözülen Gizem
2005 yılından itibaren kullanılan ileri X-ray tomografi teknikleri, aygıtın içinde 37 adet hassas bronz dişlinin oluşturduğu matematiksel bir mimariyi ortaya çıkardı. Ayrıyeten düzeneğin ön ve art kapaklarında, adeta bir ‘kullanım kılavuzu’ üzere fonksiyon gören antik Yunanca yazıtlar bulundu. Bu yazılar, kullanıcısına gezegenlerin hareketlerini nasıl okuyacağını anlatıyordu.
Cicero’nun Bahsettiği Arkhimedes Geleneği
Ünlü Roma hatibi Cicero’nun M.Ö. 1. yüzyıldaki yazılarında Arkhimedes’in ‘gök küresi hareketlerini taklit eden’ aygıtlar yaptığından bahsetmesi, bu teknolojinin bir tesadüf olmadığını gösteriyor.
Antikythera Düzeneği, muhtemelen Arkhimedes üzere dehaların başlattığı bir mühendislik geleneğinin günümüze ulaşan tek temsilcisidir.
Teknolojik Çağının 1.000 Yıl Ötesinde
Bu sistemin en sarsıcı özelliği, misal karmaşıklıktaki dişli sistemlerin Avrupa’da lakin 14. yüzyılda (yaklaşık 1.500 yıl sonra) astronomik saatlerde görülebilmiş olmasıdır. Profesör Mike Edmunds’un dediği üzere:
‘Bu aygıt, teknoloji tarihimizi büsbütün yine yazmamızı gerektiriyor.’
Modern Bilime Katkıları ve 2021 Replikası
2021 yılında UCL araştırmacıları, aygıtın büsbütün çalışan dijital ve fizikî bir replikasını üretmeyi başardı. Bu muvaffakiyet, antik Yunan dünyasının yalnızca ideoloji ve sanatta değil, birebir vakitte yüksek mühendislik ve bilgisayar biliminin temellerinde de ne kadar ileri gittiğinin somut bir ispatı oldu.
