Antarktika açıklarında yürütülen bilimsel misyon, beklenmedik halde tarihe geçti. Hür dolaşan okyanus robotu planlanan rotadan saptı ve aylarca buzulların altında kayboldu. Vazifenin başarısız olduğu düşünülürken robot dokuz ay sonra tekrar sinyal verdi. Üzerinde taşıdığı ölçümler, bilim insanlarının daha evvel ulaşamadığı alanlara ışık tuttu.
Yanlış rotadan tarihi keşifler çıktı
Avustralya Ulusal Bilim Ajansı CSIRO tarafından görevlendirilen hür yüzen okyanus robotu, Doğu Antarktika’daki Totten Buzulu etrafında ölçüm yapmak üzere denize bırakıldı. Sensörler sayesinde suyun sıcaklığı ve tuzluluğu nizamlı aralıklarla kaydedilecekti. Planlanan sistemde robot her on günde yüzeye çıkacak, bilgiler uydular aracılığıyla merkeze aktarılacaktı.
Ancak güçlü okyanus akıntıları aygıtı batıya sürükledi. Denetim dışı hareket, robotu bilimsel müşahedenin neredeyse imkânsız olduğu Denman Buzulu altına taşıdı. Yüzeye çıkamayan sistem uzun mühlet kayıp kabul edildi. Misyon grubu, aygıttan tekrar haber alınamayacağını düşünmeye başladı.
Aylar sonra gelen sinyal, robotun buz sahanlıklarının altında çalışmaya devam ettiğini ortaya koydu.
Denman Buzulu ile Shackleton Buz Sahanlığı altında ilerleyen sistem, deniz tabanından buz rafının alt yüzeyine kadar uzanan su kolonunda sıcaklık ve tuzluluk profilleri oluşturdu. Yüzeye çıkamadığı için uydu kontağı kurulamadı ancak ölçümler hafızada saklandı.
Yükselme denemeleri sırasında buz rafına temas eden aygıt, her çarpışmada buz tabanının derinliğini de kaydetti. Elde edilen datalar uydu ölçümleriyle karşılaştırılarak robotun izlediği rota adım adım çözüldü. Vazife müddetince toplam 195 farklı ölçüm profili oluşturuldu ve her biri eşsiz bilgiler sundu.
Analizler, Shackleton Buz Sahanlığı altında şu evrede önemli ısınma tehdidi bulunmadığını gösterdi
Denman Buzulu altında sıcak su kütlelerinin yer aldığı belirlendi. Ölçümler, tabandan erimenin hızlandığını ve buz kütlesinin zayıfladığını ortaya koydu.
Bilim beşerlerine nazaran Denman Buzulu’nun büsbütün erimesi, global deniz düzeylerinde yaklaşık 152 santimetrelik artış potansiyeline sahip. Doğu Antarktika’daki buzulların, batı bölgelere kıyasla çok daha fazla buz barındırması riski büyütüyor.
Yaşanan aksaklık, takım için beklenmedik bir avantaja dönüştü. Robotun topladığı ölçümler, Doğu Antarktika’daki buz sahanlıklarının altında yapılan birinci direkt okyanus müşahedeleri olarak kayda geçti. Araştırmacılar, bu tecrübenin akabinde daha fazla otonom sistemin ulaşılması güç bölgelere gönderilmesini gündeme aldı.
Elde edilen tüm datalar, Aralık 2025’te Science Advances mecmuasında yayımlandı
