Zebralar hepimizin aklına siyah beyaz çizgileriyle kazındı. Doğal ortamlarında gördüğümüzde hayran kalıyoruz. Ancak hiç zebra üzerinde seyahat yapan biri gördünüz mü? Ya da tarihi savaşlarda zebra süvarileri? Hiç görmemiş olmanız kuvvetle muhtemel! Gelin, sebebine birlikte bakalım…
Neden atlar evcilleşti de zebralar evcilleşmedi?
Zebralar her vakit atların Afrika’daki kuzeni olarak görülse de tabiatları gereği büsbütün farklı bir mizaca sahipler. Atlar, binlerce yıl evvel evcilleştirilirken, beşerlerle iş birliğine daha yatkın olmaları kıymetli bir avantaj sağladı. Halbuki zebralar, hayli agresif ve saldırgan bir yapıya sahip.
Isırmaya meyilli olmaları, art ayaklarıyla tekme atma reflekslerinin güçlü olması ve kaygıya verdikleri ağır yansılar, onları binicilik için tam bir kabusa dönüştürüyor. Üstelik zebra sürülerinde, bizim “alfa” diye bildiğimiz bir hiyerarşi yok; liderlik anne ve babalarda, yani üreyen çiftlerde. Bu da demek oluyor ki zebralar bir sürüde güç yarışı yapmaz, bir başkana itaat etmez, yalnızca aile nizamıyla hareket ederler.
“Alfa zebra” diye bir şey yok zira liderlik güçle değil aileyle ilgili.
Yıllarca kurtlar üzerinden şekillenen “alfa” kavramı, zebralar üzere sürü hayvanlarına da yakıştırıldı lakin aslında büsbütün yanlış. Kurtlarda bile alfa liderlik diye bildiğimiz şey, yabanî tabiatta yalnızca anne ve babaların yavruları yönettiği bir aile sistemidir, güç çabası değil.
Zebralarda da durum farklı değil. Onlar da karmaşık bir güç hiyerarşisinden çok, kolay bir aile sistemiyle hayatta kalıyorlar. Yani bir zebra, insanın liderliğine ya da egemenliğine baş eğmeyecek kadar bağımsız ruhlu. Bu özellikleri, onları insan eliyle yönlendirilen sürülere dönüştürmeyi imkansız hâle getiriyor.
Hayvan davranışlarını inceleyen bilim insanları, uzun yıllar boyunca yanlış anlaşılan liderlik ve hiyerarşi kavramlarını tekrar yorumladı.
Örneğin kurtlarda olduğu üzere, uzun müşahedeler ve doğal ortam incelemeleri sonucu anlaşıldı ki; alfa dediğimiz hayvanlar, aslında yalnızca anne ve babalar. Münasebetiyle zebralardan bir süvari hayvanı yaratmak, sırf fiziki zorluklardan değil, onların ruhsal ve toplumsal yapısından ötürü başarısız oldu. Zebra, yırtıcı kalmak için adeta evrimleşmiş bir cins ve tabiatında insan için çalışmak ya da bir yük taşımak yok.
