“Sen fazla alıngansın.”
“Bunu büsbütün uyduruyorsun.”
“Abartıyorsun, olanları yanlış hatırlıyorsun.”
Eğer bu cümleleri sık sık duyuyorsan, farkında olmadan bir cins ruhsal manipülasyon olan gaslighting’e maruz kalıyor olabilirsin. Sessiz lakin derin tesirler bırakan bu manipülasyon biçimi, insanın en temel itimat hissini maksat alır: Kendi gerçekliğine olan itimadını.
Gaslighting Nedir?
Gaslighting, bir kişinin oburunu sistematik olarak kendi algılarını, hislerini ve hafızasını sorgulamaya zorlayacak halde manipüle etmesidir. Terim, 1944 yapımı Gas Light filminden gelir. Sinemada bir adam, meskendeki gaz lambalarını gizlice kısar ancak bunu inkâr eder. Böylelikle eşinin algılarını sorgulamasına ve vakitle kendinden kuşku etmesine yol açar. Bugün “gaslighting” sözü, karşı tarafın akıl sıhhatini ve gerçeklik algısını sarsacak seviyede manipülasyon anlamında kullanılıyor.
Bu Kadar Tesirli Olmasının Sebebi Ne?
Gaslighting, ekseriyetle sinsi ilerler. Başta küçük çelişkilerle başlar: “Hayır o denli demedim ki” gibi… Fakat vakitle kişinin kendi hislerine inancı azalır, karar verme yetisi zayıflar ve daima özür dileyen birine dönüşür.
Araştırmalar, gaslighting’e maruz kalan şahısların daha yüksek oranda anksiyete, depresyon ve düşük benlik saygısı yaşadığını gösteriyor.
Nerelerde Karşımıza Çıkar?
Gaslighting yalnızca romantik alakalarla sonlu değil. İşte karşımıza çıkabileceği alanlar:
• Romantik Alakalar: Partner, daima “Sen yanlış hatırlıyorsun” diyerek karşı tarafın algılarını küçümseyebilir.
• Aile Alakaları: Özellikle çocuklukta, ebeveynin çocuğun hislerini bastırması ya da “sen abartıyorsun” demesi, uzun vadeli tesirler bırakabilir.
• İş Yerinde: Yöneticinin çalışanı daima küçük düşürmesi, yetkinliğini sorgulaması.
• Sağlık Sisteminde: Kadınların ya da kronik hasta bireylerin şikâyetlerinin “abartı” olarak görülmesi, “tıbbi gaslighting” olarak tanımlanıyor.
Gaslighting Yapanlar Kimlerdir?
Gaslighting davranışı birçok zaman narsisistik eğilimleri olan bireylerde görülür. Lakin bu bir “kişilik bozukluğu”na indirgenemez. Birtakım beşerler, çocuklukta öğrendikleri bağlantı kalıplarını bilinçsizce tekrar eder. Denetimi elinde tutma isteği, güç istikrarını manipüle etmeye itebilir.
Kendimizi Nasıl Koruyabiliriz?
1. İç Sesine İtimat: Sürekli kafan karışıyorsa, hislerini bastırıyorsan, bu bir işaret olabilir.
2. Kayıt Tut: Konuşmaları ya da olayları yazmak, sana gerçekliği tekrar hatırlatır.
3. Toplumsal Dayanak: Güvendiğin bir arkadaş ya da terapist ile konuşmak gerçekliğini onaylamana yardımcı olur.
4. Hudut Çiz: Manipülasyonun sürdüğü bağlarda uzaklık koymak güzelleştirici olabilir.
Unutma: Gerçeklik Sende Saklı
Gaslighting’in en büyük tesiri, insanın kendi iç sesine olan itimadını kırmasıdır. Lakin unutma: Hislerin geçerli. Hafızan pahalı. Algıların sana ilişkin. Bunlar, bir oburunun sorgulamasıyla silinip gitmez.
Eğer bu yazıda kendinden bir şeyler bulduysan, yalnız değilsin. Konuşmak, paylaşmak ve takviye almak güçlendirir.
Bu makalede öne sürülen fikir ve yaklaşımlar külliyen muharrirlerinin özgün niyetleridir ve Onedio’nun editöryal siyasetini yansıtmayabilir. ©Onedio
