Kişilerin mevcut olan potansiyellerini, hayatları müddetince istedikleri vakit ortaya çıkarabilmesi ya da gerçekleştirebilmesi mümkün müdür?
Carol S. Dweck, gelişen ve sabit zihin kavramlarına dayalı kuram yazmıştır.
Gelişen zihin yapısına sahip şahıslar, kendilerine has özellikleri geliştirebilmek üzerine odaklanmıştır. Çocukların gelişen zihin yapısına sahip olmaları, 21.yüzyılda hayat uzunluğu öğrenmeleri, öğrenme odaklı ve yüksek motivasyonlu olmaları kıymetli görülmektedir. Zekâ geliştirilebilir mi? yoksa sabit bir özellik midir? Aslında kişinin potansiyelini nasıl kullandığı ve geliştirebildiği odak noktasıdır. Bir kişinin ya da çocuğun kendi potansiyelini ve yeteneğini emek ve efor harcayarak vakit içinde geliştirilmesidir. Emek ve vakit bu süreçte değerli kavramlardır. (Dweck vd., 1995).
Sabit zihin yapısı, insanların doğuştan gelen ve mizaç üzere sonradan değiştirilemeyen, şahsa has inanç ve bedeller üzerine inşa edilen kalıplar üzere düşünülebilir. Gelişen zihin yapısı ise tam aykırısı bir durumu söz etmektedir ve kişinin temel özelliklerinin geliştirilebilmesi üzerine heyetidir. (Dweck, 2000). Farklı bir deyişle bireyler ortasındaki farklılıkların, tecrübe ve deneyim ile gelişebileceğini açıklamaktadır. (Dweck, 2006). Toplumsal yaygınlık açısından her iki zihin yapısının da toplumda, eşit derecede yaygın olduğudur. (OECD, 2021).
Gelişen ve sabit zihin yapısına sahip çocuklar ortasında farklılıklar var mıdır?
Gelişen zihin yapısına sahip yetişkinler ve çocuklar daima öğrenme gayretinde olup, zayıflıklarını gerçek bir biçimde değerlendirip düzeltmeye çalışmaktadırlar. Daha derin öğrenme stratejileri geliştirmek için uğraş harcadıkları görülmektedir. Birebir vakitte zorluklara karşı efor gösterme, ısrarcı olmayı ise öğrenmenin bir aracı olarak kabul ettikleri gözlemlenmiştir. Bir öteki kıymetli nokta ise öteki bireylerin başarılarından ilham almayı ve gelişmek için geri bildirim olarak kullandıklarıdır. (Dweck, 2012). Sabit zihin yapısına sahip olan bireylere nazaran kendilerine olan öz inançlarının, motivasyonlarının daha yüksek olduğu ortaya çıkmaktadır. Çocuklar öğrenme maksatlarına odaklanırlarken, sabit zihin yapısına sahip olan çocuklar ise okuldaki testlerden elde ettikleri notlara odaklanmakta ve istedikleri sonucu elde edemediklerinde kolay kolay vazgeçtikleri gözlemlenmiştir. Bu durum hem kendi içsel motivasyonlarını hem de ailelerini etkilemektedir. (Dweck & Molden, 2017).
Örneğin; okulda gelişme odaklı bir öğrenci var. Bu öğrenci matematik imtihanında makus bir performans gösterdi. Şayet bu öğrenci başarıyı çalışmaya bağlıyorsa da fazla çalışacaktır. Bu öğrenci çalışmayı zekâya bağlıyorsa daha çok çalışarak zekâsını geliştirebileceğine inanıyordur. Sonuç olarak başarıyı gayret ya da zekâya bağlıyorsa başarısız olduktan sonra daha derin çalışmayı hedeflemektedir. Görüldüğü üzere gelişen zihin yapısına sahip olan çocukların okulda ya da konutta övgü ve ödül verilmesiyle bir ilginin olmadığıdır. Büsbütün muvaffakiyetin kendi emek ve eforlarıyla elde edeceğinin farkında olması ile bağlantılıdır. Bu çocukların ailelerinin çocuklarını oldukları üzere kabul etmeleri değerlidir.
Sabit zihin yapısına sahip çocukların ise gelişen zihin yapısına sahip çocuklara nazaran yaşadıkları başarısızlık karşısında vazgeçtikleri, hislerini denetim etmekte zorlandıkları, ve öbür bireyler hakkında ön yargıya sahip oldukları görülmektedir. Bu çocuklar aileleri tarafından daha fazla denetimci bir yaklaşımla karşılaşmaktadırlar. Aileler çocukların daha yüksek performans göstermelerini istedikleri için daha baskıcı bir tavır sergileyebilmektedirler. Bu yaklaşım çocukların daha kolay pes etmesine ve akademik başarılarında bir düşüşe neden olabilmektedir.
McCutchen ve başkaları (2015) tarafından yapılan çalışmada öğrencilerin zihin yapılarının incelendiği boylamsal araştırmada akademik muvaffakiyetin vakitle düştüğü görülmektedir.
Gelişen zihin yapısına sahip çocukların ise akademik muvaffakiyetleri, sabit zihin yapısına sahip çocuklara nazaran daha yavaş bir oranda azalma görüldüğüdür.
Sonuç olarak gelişen zihin yapısına sahip olmak yalnızca zekâ ile ilişkili değildir. Ailelerin, okuldaki öğretmenlerin ve çevresel faktörlerin tesiri olduğu üzere öğrencinin iç motivasyonun kendi denetim edebilme hüneri ile bağlantılıdır. Ailelerin çocuklara zekâ değişebilir ve geliştirilebilir inancını kazandırmaları gerekmektedir. Çocuğumuzun sabit zihinli olduğunu anladığımızda iç motivasyonunu geliştirmesi için imkanlar sağlamalıyız ve çocuklara muvaffakiyetin emek, efor ve vakit içerisinde yayılan bir süreç olduğunu hatırlatmalıyız.
Cihan Taş
Bu makalede öne sürülen fikir ve yaklaşımlar külliyen muharrirlerinin özgün fikirleridir ve Onedio’nun editöryal siyasetini yansıtmayabilir. ©Onedio
