Ülkemizde illaki bir şeyleri mazeret eder, eşinize, dostunuza, arkadaşınıza bir şeyler ısmarlarsınız. Hatta mazeret bulmanıza ve karşınızdaki kişinin tanıdık olmasına da gerek yoktur. Ismarlama kültürü, ülkemizde hayli yaygındır. Haliyle bilhassa yurt dışına birinci kere çıkanlar, onlardan da bu davranışı bekleyebilir.
Gelin görün ki ısmarlamak, sadece bize has bir davranış. İşte tam da bunu tabanına kadar deneyimleyen bir X kullanıcısı, yaşadığı tecrübesi destansı bir formda paylaştı.
Kaynak: X (amatorsezarr)
X’te (Twitter) herkesin bir masal okur üzere okuduğu o paylaşımla başlayalım;
‘Portekiz’deyim.Polonyalı Erasmus tayfa geldi:“Dostum, kahve içer misin?” dedi.Ben de, “İçerim,” dedim.İçerim zira bizde bu laf,otomatik ısmarlama davetidir.Yani Türkiye’de biri sana “Kahve içer misin?” derse,sen ona ‘S..r et kahveyi, gel sevişelim’ demezsin…Ya da dersin, lan bilmiyorum.Türkiye burası, her ihtimal ihtimalli.
Ama bir şey net.Kahve içerim dendi mi, kahve ısmarlanır.Bizde kahveyi içerken kasaya değil,ismarlayanın gözlerinin içine bakarsın. Neyse, bunlar gittiler.Ben masada,sanki kahve gelince hayatımın manası açıklanacakmış üzere bekliyorum.Saf bir umutla, latteyle aydınlanmayı bekliyorum.’
“Geldiler, iki kahve var.” Sanki kimlerin kahvesi?
‘Biri onun,diğeri de öbürünün.Benim kahve?Kayıp.Sanki benim kahve, kahve değil de İspanyol İç Savaşı’nda kaybolmuş bir ideoloji.Diyorum:“Eeee, benim kahve nerde?”Kadın diyor ki:“Para vermedin ki, Karo!”Lan 1 euro. Onu da vermeyeyim.
Her yerde para veriyoruz.Lokantada, otobüste, tuvalette, markette, ver ver ver.Bir defa bir şey yiyip içip de para vermediğimizi hatırlamıyorum.Gerçekten, cüzdan bizde aksesuar değil; yara bandı üzere daima açık, daima kanıyor.
Tamam dedim, not ettim.Ama ben kimim? Ben Türküm.İkramın damakta değil, karakterde tat bıraktığı bir milletin evladıyım.Misafirperverliğin patentini almışız;sertifikası bizde, ruhsatı atalarımda. Çay ısmarlamadan ölmeyi toplumsal utanç, kahve söylemeden gitmeyi manevi vergi kaçakçılığı sayan bir halkın çocuğuyum ben.Bizde ikram, maddi değil manevidir. Ekmek bölmek: diplomasi.Çay uzatmak: barış antlaşması.Yemek ısmarlamak: ulusal spor. İkram, bizde menü değil, mentalitedir.’
Bu sefer kullanıcımız ısmarlama kültürünü öğretmeye kararlıdır.
‘Bir sonraki Erasmus durağında İtalya’dayız.Dedim ki:“Hadi lan, bu akşam yemek benden!”Üç-beş bireyiz zati, Danimarkalı falan da var.Sofraya oturduk, ben bir kibarlık çaktım, menüyü alıp garsona göz kırptım.İçimden ses geliyor:“Bir akşam yemeğiyle insanlık onurunu kurtaracağım!”
Biri heyecandan çatalı karşıt tuttu.Yani adam çorbayı çatalın sapıyla içmeye çalıştı, o derece.Öbürü dedi ki,“En son evlilik teklifinde heyecandan bu türlü yamulmuştum.”Üçüncüsü gözlerini kısıp şöyle dedi:“Sen bir aziz misin?”
Yeminle bir de bira söylesem, havari ilan edecekler.Üç yudum daha içseler ben İncil’in ekini yazacağım diye ağlamaya başlayacaklar.
Dedim:Lan yalnızca lazanya söyledim be.Ruhunuzu satın almadım, ahiret borcunuzu üstlenmedim.İki makarna, bir risotto, sizde bu kadar mı duygusal açlık vardı?’
“Bugün biz Avrupa’da beleş tecrübesi yaşıyoruz!”
‘Bunlar sonraki gün bizi okulun yemekhanesine götürdü.Ben bizim takıma dedim ki:Gençler, tarihe tanıklık ediyorsunuz. Bugün eller cepten çıkmayacak,çünkü bugün biz Avrupa’da beleş tecrübesi yaşıyoruz!
Ve o denli oldu.Yemek boyunca eller ceplerde, gözler tabakta, kalpler memlekette…Makarnaya bakarken güya çocukluk aşkımıza denk gelmiş üzereydik.Cüzdanlarımız o gün dinlendi.İlk sefer para vermemenin haysiyetli mutluluğuyla yedik.Tatlıya fiş sormadık, suya artırım konuşmadık.
Ama sonraki gün…Bunların yemek öğretmeni geldi.Suratında garip bir tabir vardı:Excel’le sabah sevişmiş gibi…Adam yaklaştı, kainatın en mahcup cümlesini kurdu:Dostum… dünkü yemeğin paralarını alabilir miyim?
Lan ben o an bir durdum.Sanki içimden biri çıktı, karşıma geçti:Şimdi bu ne demek oluyor dedi.Yani biz dün ısmarlanmış üzere hissedip, bugün ayağınıza dolandık mı olduk? Yani kandırılmamış da, yalnızca yanlış anlaşılmışız mı?Bu ne lan, ikram değil, test yayını mıydı?’
Peki bir şeyler ısmarlamak bizler için neden bu kadar kıymetli?
‘Bizde ne var?Bir şey ısmarlamak bizde ulusal terapi metodu.Ev kredisi ödeyemeyip hâlâ benim çaylar gelsin diyen beşerler var ülkede. Adamın üstünde borç var,altta kredi kartı patlamış,ama karşısındaki tost yiyorsa:bırak hacı ben hallederim, diyor.Yani bizde ısmarlamak,ekonomik intihar üzere lakin erdemli bir mevt biçimi.
Çünkü biz yalnızca çayı değil,dert ısmarlarız, acı bölüşürüz, hayatı dilimleriz.Bazen o denli olur ki,son lokma senin olsun diyerek hayat uzunluğu dost kalırız.
İşte o yüzden diyorum:Bizim için ısmarlamak, gönülden cüzdana inen bir merhamet kuryesidir. Ve bu kurye geç kalmaz, bahşiş de almaz.Ama her gelişinde bir halkı daha insanca yaşatır.’
Bu hoş paylaşımın ayrıntılarını biraz daha okumak isteyenleri de bu türlü alalım.
